11 Ekim Dünya Kız Çocukları Günü: Türkiye'de erken evlilik ve eğitim eşitsizliğiyle mücadele hızlanıyor

11 Ekim 2026 Pazar günü, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 2011 kararıyla hayata geçirilen 'Uluslararası Kız Çocuğu Günü', Türkiye'de de resmi kurumlar, sivil toplum kuruluşları ve eğitim kurumları tarafından kapsamlı etkinliklerle anılıyor. Bu yıl BM'nin 'Kızların vizyonu, geleceğimiz' ekseninde belirlediği temayla kutlanan günün merkezinde; kız çocuklarının eğitime erişimi, dijital çağda STEM alanlarına yönlendirilmesi, erken ve zorlu evliliklerin önlenmesi ile kriz ortamlarındaki koruma mekanizmaları yer alıyor.

Türkiye tablo: Nüfus ve eğitim verileri acil eylem çağırıyor

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye'de 0-17 yaş grubunda bulunan kız çocukları nüfusu son açıklanan verilerde 11,5 milyon civarında seyrediyor. Bu nüfusun eğitiminde ve sağlığında gözlemlenen bölgesel farklar, politikaların hedefli kılınmasını zorunlu hale getiriyor. Milli Eğitim Bakanlığı verilerine göre ilköğretimde scolarizasyon oranları neredeyse eşitleşse de, ortaöğretim ve yüksek öğretim geçişlerde cinsiyet açığı hâlâ mevcut; özellikle Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde kız çocuklarının okul devamlılık oranları erkeklerine göre %10-15 daha düşük seviyelerde kalıyor.

Erken evlilik ve yasal mücadele

Türkiye'de resmî evlilik yaşı 18 olsa da, 6284 Sayılı Aileyi Korunma ve Kadına Yönelik Şiddeti Önleme Kanunu kapsamında çocuk koruma kararları ve 17 yaş altı evliliklerin engellenmesi için yargı ve idari makamlar işbirliği içinde hareket ediyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı verilerine göre son yıllarda resmi nikah yaşını doldurmadan dini törenle evlendirilen kız sayısında azalma kaydedilse de, yine de yıllık binlerce kız çocuğunun 'resmi evlilik yaşını doldurmadan evlendirildiği' tespit ediliyor. Bakan Mahinur Özdemir Göktaş, bugünkü yazılı mesajında "Kız çocuklarımızın hakları müdafaa edilemezdir; eğitimleri kesintiye uğratılamaz, çocuklukları hırsızlık edilemez" ifadelerini kullanarak, 6284 sayılı kanunun etkili uygulanması ve çocuk istismar call center hatları (ALO 183) ile çocuk koruma birimlerinin (Çocuk İzlem Merkezleri) kapasitesinin artırıldığını belirtti.

Dijital çağda yeni riskler: STEM ve siber güvenlik

Bu yılki etkinliklerin odak noktalarından biri, kız çocuklarının bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) alanlarına teşviki oldu. Endüstri ve Teknoloji Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı ortaklığıyla başlatılan 'Kızlar Kodluyor', 'Geleceğin Mühendisleri' gibi programlar, kız öğrencilerin yazılım, yapay zeka ve robotik alanlarına yönlendirilmesini hedefliyor. Ancak uzmanlar, dijital erişimde cinsiyet açığının (kız çocuklarının akıllı telefon/internet sahipliği oranının erkeklere göre düşük olması) ve siber zorbalığın (ki kız çocukları üzerinde oransal olarak daha fazla etki ettiği) bu hedeflerin önündeki engeller olduğunu vurguluyor. UNICEF Türkiye verilerine göre 13-17 yaş arası kız çocuklarının %60'tan fazlası en az bir kez çevrimiçi taciz veya şiddetle karşılaştığını ifade ediyor.

Deprem bölgesi ve göç bağlamında kırılganlık

2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin etkisi hâlâ devam eden on bir ilde, geçici konut alanlarında yaşayan kız çocukları için özel koruma protokolleri gündemde. KATFA-DER, KA.DER ve Uçan Süpürge Derneği gibi sivil toplum örgütleri, konteyner kentlerde güvenli alanların (kız özel tuvalet/duş alanları, psikososyal destek birimleri) yetersizliği ve erken evlilik riskinin arttığına dikkat çekiyor. Sivil toplum raporları, deprem bölgesinde okul binalarının hasar görmesiyle kız çocuklarının okul devamlılığındaki kesintinin, erken evlilik ve çocuk işçiliği riskini tetiklediğini öne sürüyor.

Bugün ülke genelinde neler yaşandı?

Resmi törenler 11 Ekim Pazar günü düştüğü için çoğu resmi tören ve okul etkinlikleri yarın (12 Ekim Pazartesi) ve salı gününe yayıldı. Konya'da İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve Belediye işbirliğiyle düzenlenen 'Kız Gücü Futbol Turnuvası' bugün yapıldı. Ankara, İstanbul, İzmir, Diyarbakır ve Van'da valilikler, belediyeler ve STK'lar ortaklığıyla paneller, sanat sergileri, şiir yarışmaları ve 'Kız Çocuğu Hakları' temalı yürüyüşler düzenlendi. Sosyal medyada #KızGücü #DayOfTheGirl #KızÇocuğuGünü etiketleri gündem listesine girdi.

Uzmanlar: Yasadan uygulamaya, bütçeden veriye geçiş şart

Çocuk hakları uzkanları ve akademisyenler, yasal çerçevenin (Anayasa Madde 41, Çocuk Hakları Sözleşmesi, CEDAW) güçlü olmasına rağmen, uygulama ve denetim mekanizmalarındaki boşlukların kapatılmasını, kız çocuğu odaklı bütçelerin (cinsiyet duyarlı bütçeleme) şeffaf hale getirilmesini ve köy/ilçe düzeyine kadar inen 'Kız Çocuğu Koruma Komisyonları' nın etkili çalışmasını talep ediyor. 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'ne (SDG 5, 4, 3) ulaşmak için kalan 4 yılda, veri temelli politikaların somut eyleme dönüştürülmesi 'son şans' penceresi olarak değerlendiriliyor.