ABD'nin 12 Milyar Dolarlık Nadir Toprak Hamlesi: 60 Günden Az Kaldı

ABD Başkanı Donald Trump, Şubat 2026'da Project Vault adını verdiği ve 12 milyar dolar bütçeli stratejik bir kritik mineral ve nadir toprak elementleri stoku oluşturacağını açıkladı. Açıklamaya göre stok, ABD İhracat-İthalat Bankası'nın (Ex-Im Bank) 92 yıllık tarihindeki en büyük tekil finansmanı olan 10 milyar dolarlık kredi ve General Motors, Boeing, Google gibi şirketlerden gelen yaklaşık 2 milyar dolarlık özel sermayeyle finanse edilecek. Projenin amacı, Amerikan sanayiini ve savunma endüstrisini tedarik kesintilerine karşı korumak.

Nadir toprak elementleri neden stratejik?

Nadir toprak elementleri, elektrikli araç motorlarından rüzgar türbinlerine, güdümlü füzelerden yarı iletken üretimine kadar uzanan geniş bir yelpazede kullanılan ve ikamesi güç olan girdiler. Küresel üretimin büyük bölümü Çin'de yoğunlaşıyor; işleme kapasitesindeki Çin hakimiyeti, ABD ve müttefiklerini tedarik güvenliği konusunda savunmasız bırakıyor. Bu tablo, Washington'un son yıllarda nadir toprak tedarik zincirini çeşitlendirmeye yönelik adımlarını hızlandırdı.

Project Vault nasıl işleyecek?

Project Vault, kamu ve özel sektörün ortaklaşa finanse ettiği bir stratejik stok modeli. Stokta tutulacak mineraller, savunma sanayii ve kritik imalat sektörlerinin kesinti durumunda devreye alabileceği bir tampon görevi görecek. Ex-Im Bank kredisinin büyüklüğü, projenin finansman yapısında kamu tarafının ağırlığını gösteriyor.

Stokun kapsamına alınacak mineraller arasında neodimyum, disprosyum, terbiyum gibi kalıcı mıknatıs üretiminde kullanılan elementler yer alıyor. Bu elementler, ABD'nin kendi madencilik kapasitesini geliştirmesi için de zaman kazandırmayı amaçlıyor.

Çin hakimiyeti ve ABD'nin çeşitlendirme çabası

Çin, dünya nadir toprak üretiminin büyük çoğunluğunu ve işleme kapasitesinin ezici bölümünü elinde tutuyor. ABD'de Mountain Pass madeni gibi sınırlı kapasitedeki tesisler bu bağımlılığı tek başına kıramıyor. Bu nedenle Washington, stok oluşturma, yurt içi işleme yatırımları ve müttefik ülkelerle tedarik anlaşmalarını aynı anda yürütüyor.

Türkiye'nin Eskişehir-Beylikova sahasındaki nadir toprak elementleri rezervleri de bu çeşitlendirme arayışında dikkat çeken kaynaklardan biri. ETİ Maden'in yürüttüğü çalışmalar, sahanın potansiyelini ortaya koyarken, Türkiye'nin bu alandaki konumunu güçlendirmeye devam ediyor.

Küresel piyasalara etkisi

Stratejik stok hamleleri ve tedarik çeşitlendirmesi çabaları, nadir toprak fiyatlarını ve küresel ticaret akışlarını etkileyebiliyor. Avrupa Birliği ve Japonya da benzer tedarik güvenliği politikaları izliyor. ABD'nin 60 günden kısa bir süre içinde kritik bir eşiğe yaklaşması, bu jeopolitik rekabetin yeni bir aşamasına işaret ediyor.