Anak Krakatau patlaması: 300 bin yolcu etkilenirken 1883 felaketi gündemde

Endonezya'nın Sunda Korfezi'ndeki Anak Krakatau volkanı bu hafta yoğun bir patlama sergileyerek vulkanik kül bulutları atmosfere fırlattı. Ulusal Felaket Yönetim Ajansı (BNPB) verilerine göre patlama kaynaklı uçuş iptalleri ve erteleme ile 300 bin üzerinde yolcu etkilendi. Ajans, vatandaşlardan sakin kalıp resmi kanallardan bilgi almasını çağırırken, havacılık otoriteleri külün motorlara ve pilot görüş mesafesine zarar verebileceğini vurguladı.

Jeolojik arka plan: Neden bu kadar patlayıcı?

Anak Krakatau, Hint-Avustralya plakasının Avrasya plakasının altına girdiği bir altma (subduction) zonu üzerinde yer alıyor. Bu yapı, gaz açısından zengin, yüksek viskoziteli magmanın yüzeye çıkışını sağlayarak Endonezya volkanlarının patlayıcı karakterinin temel nedenini oluşturuyor. Bilim insanları, 1883'teki devasa patlamanın tetikleyicisi olarak "magma yenileme" (magma recharge) teorisini öne sürüyor: Derinlerden gelen sıcak, gazlı magmanın, şamandırda biriken daha soğuk ve yoğun magma ile karışması sistemin istikrarsızlığını yarattığı düşünülüyor.

1883'te dünyayı değiştiren facia

Bugünkü Anak Krakatau'nun "ebeveyni" Krakatau, Mayıs-Ağustos 1883 arasında tarih yazdı. Patlamanın sesi 5.000 kilometre ötedeki Mauritius'ta duyuldu ve kayıtlı en yüksek ses olma ünvanını hâlâ koruyor. Patlama sonrası oluşanan tsunamilerde yaklaşık 35 bin kişi hayatını kaybetti. Atmosfere fırlatılan kükürt dioksidi küresel sıcaklıkları yaklaşık 0,3 derece düşürdü; ay mavi, gün batımları yeşil göründü. Pumis kayaları hint Okyanusu'nu geçip Zanzibar'a kadar ulaştı; hatta sahillerde insan kemikleriyle birlikte bulunması olayları bilim dünyasını derinden sarsmıştı.

2018 önermi ve güncel risk analizi

Volkan 2018 yılında yaşadığı büyük patlamada 300 metrelik yapısının büyük kısmını yitirmiş, yarattığı tsunamiyla 400 kişinin üzerinde ölümüne neden olmuştu. BNPB'nin güncel değerlendirmesine göre volkan şu an için o boyutta bir çökme ve devasa tsunami riski taşımıyor. Ana tehlike, havacılığı felç edebilecek ve solunum yollarını tahriş edebilecek ince vulkanik kül partiküllerinden oluşuyor. Otoriteler, atmosferden külleri yağmur yoluyla indirmek amacıyla uçaklardan su buharı püskürterek "hava modifikasyonu" operasyonları yürütüyor.