Azerbaycan'da başörtüsü tartışması: Aliyev 'Atatürk mirasçısı' benzetmesiyle nasıl konumlanıyor?

Azerbaycan'da başörtüsü yasağının 2024 sonlarında okullarda ve resmi kurumlarda kaldırılması, ülkenin laik kimliği ve Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in siyasi pozisyonu üzerinden yoğun yorumlara konu oldu. BBC Azerbaycanca Servisi'nin Könül Xalilova imzalı analizinde, bu hamlenin yalnızca dini özgürlük taleplerine yanıt olmadığı, aynı zamanda Aliyev'in "Mustafa Kemal Atatürk'ün de siyasi mirasçısı" olarak konumlandırılması çabalarının bir parçası olduğu vurgulandı.

Yasağın kalkması ve resmi gerekçe

Azerbaycan Milli Meclisi'nde 2024 Aralık'ta kabul edilen değişiklikle, eğitim kurumlarında ve resmi dairelerde başörtüsü yasağı resmi gazete yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bakü'de yaşanan eylemler ve ailesiyle birlikte başörtülü öğrencilerin okula girişini isteyen velilerin başvuruları sürecin tetikleyicisi oldu. Hükümet, değişikliği "milli değerlere saygı" ve "dini özgürlük" çerçevesinde açıkladı.

"Atatürk mirasçılığı" narratifi ve laiklik dili

Xalilova'nın aktardığına göre, resmi Azerbaycan söyleminde son yıllarda Aliyev'in sadece babası Haydar Aliyev'in değil, Atatürk'ün de "siyasi mirasçısı" olarak sunulması yoğunlaştı. Bu benzetme, 2023'te başlayan ve "Türkiye-Azerbaycan kardeşliği" vurgusuyla desteklenen bir medya kampanyasıyla pekiştirildi. Analizde, laiklik kavramının Azerbaycan Anayasası'ndaki yerinin (Maddeler 7 ve 18) hatırlatıldığı, ancak yasağın kalkmasının bu ilkelerin "yeniden yorumlanması" olarak kodlandığı belirtiliyor.

Türkiye'deki tartışmaların gölgesi

BBC raporu, Azerbaycan'daki gelişmelerin Türkiye'de 2024 boyunca yaşanan başörtüsü ve laiklik tartışmalarıyla zamanlaşımasının tesadüf olmadığını kaydediyor. Ankara'daki siyasi gündem, Bakü'nün hem iç politikada hem de bölgesel ittifaklarda "laik ama dini değerlere saygılı" bir çizgi izlemesi için referans noktası işlevi görüyor. Uzmanlar, Aliyev'in bu dengesinin; İran'ın etkisini dengelemek, Batıyla ilişkileri yönetmek ve içerde muhafazakar tabanı rahatlatmak için kurgulandığını öne sürüyor.

Toplumsal tepkiler ve eleştiri

Değişiklik sonrası sosyal medyada ve sivil toplum çevrelerinde iki ana kamp ortaya çıktı. Laik kesimden gelenler, yasağın kalkmasının "devletin laik karakterini eriteceğini" savunurken; muhafazakar çevreler hamleyi "hakkın teslimi" olarak karşıladı. Oppozisyon partilerinden Musavat ve AXCP, yasamanın "siyasi bir taktiğin ötesinde yapısal bir reform olmadığını" belirtti.

BBC Azerbaycanca'nın konuştuğu hukukçular, Anayasa Mahkemesi'ne başvuru ihtimalinin gündemde olduğunu, ancak mevcut siyasi yapıda bu sürecin ne kadar ilerleyeceğinin belirsiz olduğunu aktardı.