Bangsamoro'da Tarihi Seçimden Bir Yıl: Barışın Ekonomi Peşinde Koştuğu Zorlu Yol

MANİLA — Filipinler'in güneyindeki Mindanao adasında, Müslümanların çoğunluğunu oluşturduğu Bangsamoro Özerk Bölgesi (BARMM) dün tam bir yıl önce, yani 12 Mayıs 2025'te tarihî ilk parlamenter seçimlerini yapmıştı. Bu seçim, Moro İslam Özgürlük Cephesi (MILF) ile Manila hükümeti arasında 2014'te imzalanan 'Kapsamlı Bangsamoro Anlaşması'nı (CAB) ve 2018'de yürürlüğe giren Bangsamoro Organik Yasası'nı (BOL) taçlandıran, dört on yıldır süren çatışmanın demokratik bir sona erdirilmesi olarak tarihe geçmişti.

Silahsızlanma Meclise Taşındı ama Süreç Yavaşlıyor

Seçimden çıkan 80 üyelikli Bangsamoro Geçiş Meclisi (BTA), geçmişte gerilla savaşı veren MILF komutanlarından ve Moro Milli Özgürlük Cephesi (MNLF) temsilcilerinden oluşan nadir bir politik kimyayla şekillendi. Geçiş Dönemi Başbakanı (Chief Minister) Murad Ebrahim liderliğindeki yönetim, 2025 yılı sonuna kadar planlanan 30.000 MILF mücahidinin silahsızlandırılmasının (decommissioning) sadece bir kısmını gerçekleştirebildi. Resmi verilerle, beşinci aşama silahsızlandırma törenleri 2026'nın ilk çeyreğinde tamamlanmış olsa da, tam entegrasyon ve askeri kampın sivil hayata dönüşümü hedeflenen takvimden geride kalıyor.

Ekonomik Can Damarası: Blok Hibesi ve Özel Kalkınma Fonu

Barışın sürdürülebilirliği için en kritik girdi ekonomik istikrardır. Organik Yasa uyarınca Manila Merkez Hükümeti'nden gelen yıllık blok hibesi (Annual Block Grant), bölgenin bütçesinin omurgasını oluşturuyor. 2026 bütçe yılında bu hibe, önceki yıla göre reel terimlerde artırılarak yaklaşık 63,5 milyar Peso (yaklaşık 1,1 milyar Dolar) seviyesine çekildi. Buna ek olarak, 2019-2028 dönemi için tahsis edilen Özel Kalkınma Fonu (Special Development Fund - SDF) 35 milyar Peso ile yollar, su santrali ve okul altyapısına yönlendiriliyor.

Bangsamoro Yatırım ve Ticaret Temsilciliği'nin Mayıs 2026 verilerine göre, bölgeye gelen Yabancı Doğrudan Yatırım (YDY) taahhütleri seçim yılı ile kıyasla %40 artış gösterdi. Ancak bu artışın büyük kısmı, Zamboanga ve General Santos gibi bölge dışı limanlara bağlı lojistik yatırımlardır; içecek, halal gıda turizmi ve yenilenebilir enerji projeleri hâlâ izin aşamasında kalıyor.

Kabile Şiddeti (Rido) ve Yoksulluk: Barışın İki Büyük Düşmanı

Resmi istatistikler (PSA) Bangsamoro'nun yoksulluk oranının hâlâ %37,2 seviyesinde olduğunu, yani ülke ortalamasının (yaklaşık %18) iki katından fazla olduğunu gösteriyor. Bu tablo, seçim sonrası ortaya çıkan yeni bir dinamikle karışıyor: 'Rido' olarak bilinen kabile intikam döngüleri. Bangsamoro Polis Bürosu (BPO) verilerine göre 2025 seçim sonrası ayarda kaydedilen rido olayları, seçim öncesi döneme göre %15 artış gösterdi. Bu şiddet, tarım arazilerinin işletilememesine ve yerel yatırımcıları korkutmasına neden oluyor.

2028 Genel Seçimleri Öncesi Son Sınav

Mevcut geçiş yönetimi, 2028'deki ilk düzenli bölgesel seçimlere kadar sürecek. Bu dönem, 'geçiş'ten 'kurumsallaşma'ya geçişin test sahası olacak. Uzmanlar, Meclis'in geçireceği 'Bangsamoro İdari Kod'u ve 'Yerel Yönetimler Kodu'nu, Merkez Hükümeti ile özerk otorite arasındaki yetki çatışmalarını çözmenin anahtarı olarak görüyor. Özellikle doğal kaynaklar (maden, su, orman) gelir paylaşım formülleri üzerine Manila ile Cotabato Şehri (Bangsamoro başkenti) arası müzakereler, gelecek ay yeniden başlayacak.

Bir yıl önce sandıktaki oylama, barışın bir başlangıcıydı; bugün Cotabato'nun sokaklarında ve uzak köylerde atılan tuğlalar, bu barışın bedelini ödeyip ödemeyeceğini belirleyecek.