BM İnsan Hakları Komiseri Türk: Yapay zekada "geri döndürülemez" risk, acil düzenleme çağrısı

Cenevre - Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, yapay zekanın (YZ) mevcut yönetimsiz gidişatının insan hakları için "geri döndürülemez" sonuçlar doğurabileceği konusunda sert bir uyarıda bulundu. Türk, Cenevre'de başlayan İnsan Hakları Konseyi (İHK) 57. oturum açılışında yaptığı konuşmada, YZ teknolojilerinin "sınır teknolojisi" niteliğine ulaştığını, ancak mevcut hukuki çerçevelerin bu hızı karşılayamadığına dikkat çekti.

"İnsanlık ortak çıkarları risk altındayken bekleyemez"

Yüksek Komiser, YZ'nin sağladığı fırsatları kabul ederken, algoritmik önyargı, kütlesel gözetim, özerk silahlı sistemler ve ekonomik eşitsizliği derinleştiren odaklanma modellerinin, temel hak ve özgürlükleri zedelediğini sıraladı. Türk, "Benzeri görülmemiş riskler önünde, insanlık ortak çıkarları risk altındayken boş tartışmalarla zaman kaybetme lüksüne sahip değil" diyerek, gönüllü taahhütlerin ötesine geçen, insan hakları hukukuna dayalı bağlayıcı bir evrensel düzenleme talep etti.

Küresel Dijital Pakt'ın uygulanması odaklandı

Konuşmanın çerçevesini, Eylül 2024'te kabul edilen "Gelecek Zirvesi" ve "Küresel Dijital Pakt" oluşturduğunu belirten Türk, paktın YZ yönetişimi maddelerinin soyut taahhütlerden somut ulusal yasalaştırma ve denetim mekanizmalarına taşınmasının acil olduğunu vurguladı. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin YZ altyapısına erişimdeki çaresizliklerin, "dijital sömürgeciliğe" kapı araladığına dikkat çeken Türk, teknoloji şirketlerinin "insan hakları özen gösterisi" (human rights due diligence) yükümlülüklerinin yasal olarak zorunlu hale getirilmesini istedi.

İHK 57. oturumu boyunca YZ ve insan hakları konusunda uzman raporları tartışılacak ve olası bir karar taslağı üzerinde uzlaşı aranacak. Sivil toplum örgütleri ve akademisyenler, Konsey'in bu oturumda YZ'nin askerî kullanımı ve çöpçatan veri toplama uygulamaları hakkında net çizgiler çizmesini bekliyor.