Fransa Sosyalist Partisi: Mitterrand'in mirasçılarından 1,7'ye düşüşün anatomisi

Paris — Fransa siyasetinin bir zamanlar "doğal yönetim partisi" olarak anılan, François Mitterrand ve François Hollande'a Elize'ye giden yolu açan Parti Socialiste (PS), 2022 başkanlık seçimlerinde adayı Anne Hidalgo ile elde ettiği %1,75 oyla tarihinin en çarpıcı çöküşünü yaşadı. Beş yıl öncesine kadar ikinci turda yer alan, parlamenter çoğunluğa sahip bir partinin nasıl hâlâ ayakta durmaya çalışan, ancak "ikinci bir partili" konumuna itildiği bir yapıya dönüştüğü, Fransız solunun en karmaşık hikayesidir.

1971'den 2017'ye: Yükseliş ve zirve

1971 Epinay Kongresi'nde François Mitterrand'in liderliğine kavuşan PS, 1981'de Mitterrand'in başkanlığı ile Fransa'da solun iktidara gelmesini sağladı. 1988, 1997-2002 (Jospin hükümeti) ve 2012-2017 (Hollande dönemi) iktidar deneyimleri, partiyi sistemin merkezi hale getirdi. Ancak Hollande'un 2017'de aday olmaması ve Parti'nin o seçimde Benoit Hamon ile %6,3 yapması, çöküşün başlangıcıydı. Hamon'un seçim gecesi Emmanuel Macron'u desteklemesi, tabanın bir kısmını La France Insoumise (LFI)'ye, bir kısmını da Macron'un La République En Marche'e kaybettirdi.

2022: Tarihsel düşüş ve Hidalgo şoku

Anne Hidalgo, Paris belediyesi başkanlığı koltuğundan aday oldu ancak kampanya sırasında ne parti mekanizmasını ne de tabanı canlandırabildi. Seçim gecesi %1,75 ile yedinci oldu — hatta Komünist Parti adayı Fabien Roussel'den (%2,28) da geride kaldı. Bu sonuç, 1969'de Mitterrand'in %5'ini bile aştı. Parti finansmanı (oy başına devlet yardımı) daraldı, milletvekilliği sayısı 2017'deki 30'dan 2022'de 31'e (NUPES ittifakı sayesinde) çıktığı halde grup disiplini ve kimlik krizi derinleşti.

Olivier Faure ve "Yeniden İnşaa" çabası

2018'den beri genel başkanlıktaki Olivier Faure, partiyi "toplumsal-ekolojik bir sol" olarak yeniden tanımlamaya çalışıyor. 2023 Marseille Kongresi'nde "Sosyalist ve Ekologist" ismi önerildi ama reddedildi. Faure'nin stratejisi üç bacaklı: belediyelerdeki güçlü yerel ağ (Paris, Lille, Nantes, Strasbourg vb.), sendikalarla organik bağ, ve NUPES çerçevesinde LFI, Yeşiller ve Komünistlerle hareket birliği. Ancak LFI lideri Jean-Luc Mélenchon'un gölgesi, PS'nin özerkliğini sürekli sorguluyor.

Belediyeler: Son kaleler

PS'nin bugünkü en somut gücü, büyük şehir belediyelerinde. Anne Hidalgo (Paris), Martine Aubry (Lille), Johanna Rolland (Nantes), Jeanne Barseghian (Strasbourg - Yeşillerle ortak) gibi isimler, partinin yerel yönetim deneyimini ve hizmet odaklı imajını canlı tutuyor. 2020 belediye seçimlerinde PS ve müttefikleri yaklaşık 40 büyük şehirde yönetimde kaldı. Bu ağ, 2027 genel seçimleri için en kritik varlık.

Üç büyük rakip, bir dar alan

Sol alanda PS'nin üç rakipleri var: Solun radikal kanadı LFI (Mélenchon), yeşil-ekolojik EELV (Marine Tondelier), ve merkezden Macron'ın Renaissance. LFI, 2022'de %21,9 ile solun lideri konumunu aldi. Yeşiller Avrupa Parlamentosu'nda güçlendi. Macron ise 2027'ye kadar iktidarda kalacak ve orta-sol seçmenin bir kısmını çekmeye devam edecek. PS için "ne LFI'ye boyun eğmek, ne de Macron'a tesadüfleşmek" dengesini kurmak hayati.

2027 perspektifi: İttifak mı, özerklik mi?

Faure ve ekibi 2027 için iki senaryo hazırlıyor: Geniş bir sol ittifakı (NUPES 2.0) içinde ortak aday çıkarmak, ya da PS kimliğini koruyarak kendi adayını koşturup ikinci turda ittifak yapmak. 2024 Avrupa Parlamentosu seçimleri (PS-Raphaël Glucksmann listesi %13,8), partinin hâlâ bir potansiyeli olduğunu gösterdi — ama bu oy, Glucksmann'ın kişisel çekiciliği ve pro-Avrupa, pro-Ukrayna çizgisiyle geldi. Partinin kendi markası hâlâ toparlanma aşamasında.

Finansman ve yapısal sorunlar

Devlet yardımı oy oranına bağlı. 2022 sonrası yıllık yaklaşık 4-5 milyon avro kayıp yaşandı. Üye sayısı 2017'de ~60 bin'den bugün ~35-40 bin bandına düştü (resmi net veri yok). Gençlik kolları (MJS) zayıfladı. Parti okulları ve düşünce atölyeleri yeniden canlandırılıyor ama kurumsal hafıza erozyonu gerçek.

Kısaca: Parti Socialiste, ölümcül bir darbe aldı ama hâlâ ayakta — çünkü Fransa'da solun belediye temelli, sendikal ve seçmen tabanı hâlâ var. Soru şu: Bu taban, 2027'de bir "PS adayı"nın arkasına mı toplanacak, yoksa Mélenchon veya yeni bir isim mi solun tek adresi olacak? Cevap, önümüzdeki iki yıl içindeki ittifak mühendisliğinde ve Faure'nin partiye kimlik verişinde yatıyor.