Gaziantep'ten 2 ilçe il olma yarışında: Nizip mi, İslahiye mi? 100 İl projesindeki son durum

Ankara - "100 İl 1000 İlçe" vizyonu çerçevesinde gündeme gelen yeni il kuruluşları tartışmasında Gaziantep, iki ilçesiyle öne çıkıyor. Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin "100 il" çağrısıyla hız kazanan süreç, Anayasa'nın 126. maddesindeki değişiklik zorunluluğu ve Kanun Hükmünde Kararname (KHK) veya yasama yolu ile gerçekleştirilebilecek idari yeniden yapılandırmaya odaklandı.

İl olma kriterleri nelerdir?

İçişleri Bakanlığı ve TÜİK verileri referans alınarak belirlenen standartlara göre; il olma adayı bir ilçenin merkezi nüfusu en az 100 bin (bazı tasarımlarda 150-200 bin aralığı tartışılır), coğrafi bütünlüğü, mali imkanları, ulaşım altyapısı ve çevre köyleriyle ekonomik bütünleşmesi şarttır. Bu kriterler 1926 tarihli 2590 sayılı İdari Bölümler Kanunu'nun güncellenmesiyle yeniden şekillendirilecek.

Nizip'in trump kartı: Nüfus ve sınır ticareti

Gaziantep'in güneyinde, Suriye sınırına komşu Nizip, TÜİK 2023 yıl sonu verilerine göre 138 bin 422 nüfusa sahip. Tarihi Süryani kültürü, Zeugma Mozaikleri'ne yakınlığı ve Habur Sınır Kapısı'na 40 kilometre mesafesindeki stratejik konumu ile sınır ticaretinde kritik bir aktör. İlçe, tarımsal üretim (özellikle fıstık ve pamuk) ve seracılıkla regionun ekonomik lokomotiflerinden biri. Nüfus yoğunluğu ve mevcut alt yapı (Devlet Hastanesi, Adliye Binası, Mesleki Yüksekolaklar) "il" altyapısını neredeyse tamamlıyor.

İslahiye'nin avantajı: Endüstri ve lojistik

Kuzeybatıda, Adana ve Mersin limanlarına giden karayolu kıtaşı üzerinde yer alan İslahiye, 2023 verisiyle 103 bin 281 nüfusa ev sahipliği yapıyor. İlçenin en güçlü tarafı, 1990'larda kurulan ve şimdi 3. bölgeye genişleyen İslahiye Organize Sanayi Bölgesi (OSB). Otomotiv yan sanayi, plastik, gıda ve makine sektöründe yüzlerce firmaya ev sahipliği yapan OSB, ilçeyi sanayileşmiş bir ekonomik merkeze dönüştürdü. Ayrıca Nurdağı-İslahiye demir yolu hattı ve yol geçişleriyle limanlara erişimi, lojistik bir hub olma potansiyelini güçlendiriyor.

Meclis süreci nereye geldi?

TBMM İçişleri Komisyonu'nda "İl ve İlçe Kuruluşu Hakkında Kanun" tasarısı görüşülüyor. Mevcut taslakta, il kuruluşunda "merkez nüfusu 100 bin" alt sınırı öne çıkıyor. Bu durum Nizip'i otomatik hak kazandırırken, İslahiye'nin sınır değerinin üzerindeki nüfusu da onu yarışta tutuyor. Ancak nihai kararın siyasi iradeye (KHK veya Kanun) bağlı olduğu, seçim dönemlerine yakın bir takvimde hızlanabileceği veya erteleneceği göz önünde bulunduruluyor. Bakanlık kaynakları, "teknik inceleme raporları tamamlandı, siyasi karara hazır" sinyalleri veriyor.

Özetle; Nizip nüfus ve tarihi merkeziyetle, İslahiye sanayi ve lojistik gücüyle öne çıkıyor. Her iki ilçenin de aynı anda il edilip edilmeyeceği, mali yükümlülüklerin (yeni valilik, adliye, emniyet binaları) merkezi bütçeye yansıması ve coğrafi bütünlük tartışmaları (örneğin Karkamış veya Nurdağı'nın durumu) final kararında belirleyici olacak.