Guterres BM Genel Kurulu'nda UNRWA uyarısı: "İrreplaceable, çöküşe sürükleniyor"

New York — Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, 81. BM Genel Kurulu Genel Müzakereleri'nde yaptığı açılış konuşmasında, Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) için "siyasi irade ve mali kararlılık" isteyen sert bir çağrı yaptı. Guterres, örgütün "değiştirilemez" olduğunu vurgularken, son iki yılda ortaya çıkan krizin doğal bir süreç değil, kasten mühendislenmiş bir yıkım süreci olduğunu işaret etti.

Genel Sekreter'in en sert tonu, Knesset'in Ekim 2024'te kabul ettiği ve Ocak 2025'ten itibaren yürürlüğe giren iki yasaya yöneldi. Bu yasalar; UNRWA'nın İsrail topraklarında (Doğu Kudüs dahil) faaliyet göstermesini yasaklıyor ve İsrailli otoritelerle herhangi bir ilişki kurmasını engelliyor. Guterres, "Bu yasalar uygulandığında, Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki operasyonel kapasitenin tamamen felç edileceğini, mülteci kayıtlarının silineceğini ve eğitim-sağlık hizmetlerinin duracağını" belirterek, BM'nin bu mevzuata karşı hukuki mücadelesini sürdüreceğini kaydetti.

Fonlanma boşluğu ve "kasten yaratılmış kriz"

Guterres, Ocak 2024'te ortaya çıkan personel iddialarının ardından büyük donorların (ABD, Almanya, AB Komisyonu vb.) fonları dondurmasıyla başlayan mali krizi de gündeme getirdi. "İddialar süratle araştırıldı, çoğu donor fonları yeniden açtı" diyen Guterres, "ancak yapısal bütçe açığı hâlâ milyar dolar seviyelerinde seyrederken, İsrail yasaları bu açığı kapatmayı imkansız hale getiriyor" uyarısında bulundu. UNRWA Genel Komiseri Philippe Lazzarini'nin önceki hafta Güvenlik Konseyi'ne sunduğu raporda, 2025 sonu için bildirilen 100 milyon dolarlık nakit açığının, 2026'da yasaların tam uygulanmasıyla katlanarak arttığı vurgulandı.

Gazze'de "son yaşam hatti" tehlikesi

Konuşmanın en dramatik kısmı Gazze'ye ayrıldı. Guterres, "UNRWA değil, alternatifsiz bir yaşam hattı" ifadesini kullanarak, örgütün çöküşünün sadece mülteciler için değil, tüm Gazze sivili için bir felaket olacağını söyledi. "Okulların, kliniklerin ve dağıtım ağlarının yerini alacak hiçbir aktör — ne BM'nin diğer kolları, ne NGO'lar, ne de özel sektor— yok" diyen Genel Sekreter, uluslararası toplumun "vicdan ve uluslararası hukuk yükümlülüğü" adıyla hareket etmesini istedi.

Salonun arkalarında, ABD ve Avrupa ittifakçılarıyla Arap Grubu ve G77 blokunun ayrı ayrı toplanarak UNRWA'ya çok yanlı mali taahhütler ve İsrail yasalarının durdurulması için diplomatik baskı yol haritaları tartıştığı biliniyor. Guterres'in bu çağrısının, hafta sonuna kadar beklenen "Filistin Sorunu" üst düzey toplantısında somut bir taahhüt bildirgesine dönüşüp dönmeyeceği, New York'taki en kritik soru olarak duruyor.