İstanbul'un Kurtuluşunun 103. Yılı: 6 Ekim 1923'te Ne Oldu, Bugün Nasıl Anılıyor?

6 Ekim 2026 Salı günü, Türk tarihinin dönüm noktalarından biri olan İstanbul'un İtilaf Devletleri işgalinden kurtuluşunun 103. yıldönümü işaret ediyor. 1923'te bu gün, Mudanya Mütarekesi'nin 8. maddesiyle karara bağlanan teslimin askeri ve sembolik tamamlanmasıyla, Ankara Hükümeti'nin meşruiyeti uluslararası alanda somutlaşmış, 23 gün sonra ilan edilecek Cumhuriyet'in yolu açılmıştı.

Mudros'tan Mudanya'ya: 4 Yıllık Sürecin Sonu

30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi ile başlayan işgal süreci, 16 Mart 1920'de resmi İstanbul'un işgaliyle zirveye ulaşmıştı. Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanması ve 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Mütarekesi'nin 8. maddesiyle, İstanbul'un Türk idaresine teslimi için 15 günlük bir süre öngörülmüştü. İtilaf kuvvetleri (İngiliz, Fransız, İtalyen) bu süre içinde kademeli çekilmeyi başlatırken, Türk ordusunun giriş hazırlıkları Çatalca hattında tamamlanıyordu.

6 Ekim 1923 Pazartesi: Saat Saat Giriş ve Tören

4 Ekim'de Çatalca'dan hareket eden I. Kolordu, Korgeneral Şükrü Naili Paşa komutasında 5 Ekim akşamı Hadımköy'e ulaşmıştı. 6 Ekim sabahı 08:00 civarında ordunun öncü birlikleri, Yedikule, Topkapı, Edirnekapı ve Silivrikapı kapılarından aynı anda İstanbul'un tarihî yarımadasına doğru hareket etmeye başladı.

Şükrü Naili Paşa, beyaz atıyla önde giderken arkasında piyade takımları, süvari alayları, topçu birlikleri ve askerî bandolar yer alıyordu. İşgal kuvvetlerinin komutanlarından Gen. Harrington ile yapılan kısa bir selamlaşma ve bayrak devri töreninden sonra, Türk bayrağı resmi olarak tekrar çarşılanmıştı. Halk, "Yaşasın Türk Ordusu", "Yaşasın Paşa" nidalarıyla yolların her iki yanını doldurmuş, gözleri dolu bir coşku içinde askerleri karşılamıştı. Gün boyu süren giriş törenleri, Beyoğlu (Pera) ve Boğaz kıyılarını da kapsayacak şekilde genişletilmişti.

Komutan Kadrosu ve Askeri Dengeler

Operasyonun başarılı yürütülmesinde I. Kolordu Komutanı Korgeneral Şükrü Naili Paşa'nın yanında, Kolordu Başkomutan Yardımcısı Miralay Kâzım Bey (İnanç), 1. Tümen Komutanı Kaymakam Şevki Bey (Akçay) ve 2. Tümen Komutanı Binbaşı Ali Rıza Bey (Akpolat) gibi isimler etkin rol oynamıştı. İtilaf tarafında ise Gen. Charles Harrington (İngiliz Kuvvetleri Komutanı), Gen. Charpy (Fransız Kuvvetleri Komutanı) ve İtalyen komutanları, protokol gereği çekilmeyi ve teslimi denetlemişlerdi. Resmi kayıtlara göre giriş yapan Türk asker sayısı 10-15 bin civarında, karşılıklı askeri onur kuralları çerçevesinde gerçekleşen teslimat geceleri 15 Ekim'e kadar sürmüş, son İtilaf askeri o tarihte yola çıkmıştı.

Siyasi Sonuç: Cumhuriyet'in Kapısını Aralayan Adım

İstanbul'un kurtuluşu, sadece askeri bir olayı değil, Ankara Hükümeti'nin uluslararası meşruiyetinin pekiştirilmesiydi. Lozan Antlaşması'nın (24 Temmuz 1923) getirdiği hukuki zemin, Mudanya ile askeri alana taşınıp, 6 Ekim ile sembolik olarak taçlandırılmıştı. Bu olay, 29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin ilan edilmesinin 23 gün öncesinde, yeni devletin kalbi atılan şehrin kontrolünün tamamen Millî İrade'ye geçişini betekliyordu. Mustafa Kemal Paşa, olayın önemini "İstanbul'un kurtuluşu, Türk milletinin zaferinin nihai mührüdür" lafıyla özetlemişti.

2026 Yıldönümü: Resmi Törenler ve Ulaşım Düzenlemeleri

Bugün 103. yıldönümü dolayısıyla İstanbul Valiliği ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) işbirliğinde kapsamlı anma programları düzenleniyor. Sabah saatlerinde Şehitliklerde ve Anıtkabir'de (resmi temsilcilikle) yağmur yağan törenlerle başlayan gün, Sultanahmet Meydanı'nda yapılacak resmi kutlama töreniyle, Şükrü Naili Paşa'nın heykelinin bulunduğu noktalarda anma törenlerine devam edecek. İBB Kültür A.Ş. tarafından tarihi süreç anlatan sergiler ve konferanslar hafta boyu ziyarete açık kalacak.

Trafik açısından; tarihî yarımada (Sultanahmet, Beyazıt, Eminönü, Fatih) çevresinde sabah 07:00-12:00 arası geçici yol kapatmaları ve yönlendirmeler uygulanacak. Toplu taşıma (T1 Tramvay, Metrobus, Marmaray) sefer sayısı artırılmış, özel araç sahiplerine toplu taşıma tercih edilmesi çağrısı yapıldı. Detaylı trafik haritaları İBB Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) resmi kanallarından takip edilebilir.

Kolektif Hafızada Yerli Yersiz Olmayan Bir Anı

6 Ekim 1923, İstanbul'un sadece bir askeri işgalden kurtulması değil, şehrin çok kültürlü yapısının barış içinde yeni bir devreye girmesi anlamına da geliyordu. O gün çekilen fotoğraflardaki, bayrak dalgalanan elplerin ve ağlayan gözlerin hikayesi, 103 yıl sonra bugün de genç nesillere aktarılan en güçlü "zafer ve egemenlik" dersi olmaya devam ediyor. Resmi törenlerin yanı sıra sivil toplum kuruluşları ve okul kulüplerinin düzenleyeceği yürüyüşlerle şehrin kalbi, o tarihi pazartesiyi bir kez daha hatırlayacak.