Karadeniz'de İHA Saldırısı: 2 Azerbaycanlı Denizci Hayatını Kaybetti, Güvenlik Konseyi Gündemine Taşınıyor

Karadeniz'in batı kıyılarında, Romanya ve Bulgaristan özel ekonomik bölgeleri (ÖEB) sınırları yakınında seyir halindeydi. Liman yetkililerinin ve deniz ticaret verilerinin aktardığına göre, bayrağı ve rota detayları güvenlik nedeniyle henüz kamuya açıklanmayan yük gemisi, yerel saat 04:30 sularında bir patlama sesiyle sarsıldı. Gemide görevli 20 kişilik muhteviyatten 2 Azerbaycan vatandaşı denizci canlı olarak kurtarılamadı; 3 denizci hafif yaralanarak geminin kendi imkanlarıyla ilk müdahalesine tabi tutuldu. Geminin makine kasası ve yüklü mahalleri hasar görmediği, seyir güvenliğinin sürdüğü ancak araştırma için en yakın limana (Konstanța) yönlendirildiği bildirildi.

Saldırı nasıl gerçekleşti?

Başlangıç tespitlerine ve bölgedeki radar verilerine dayanarak; gemiyi hedef alan sistemin, Rusya'nın yoğun olarak kullandığı "Geran-2" (İran kökenli Shahed-136 varyantı) tipi bir kelepçe mühimmatı (loitering munition) olduğu öne sürülüyor. Saldırı, geminin güvertesine dikey iniş yaparak (top-down attack) gerçekleştirilmiş; bu da sistemin sadece bir roket değil, hedef seçimi yapabilen bir İHA olduğunu gösteriyor. Bölgede faaliyet gösteren NATO AWACS uçuşları ve Kıyı Radarı sistemleri, saldırı anında hava alanında anormal bir iz tespit ettiğini kaydetti. Rusya henüz resmi bir açıklama yapmadı; Moskova daha önce Karadeniz'de "güvenli corredor" dışında kalan ticari gemilere "askeri yük taşıyıcı" olma ihtimaliyle hedef olabilecekleri yönünde uyarılarda bulunmuştu.

Azerbaycan "Uluslararası Suç" diye niteledi

Bakı Dışişleri Bakanlığı'nın gece yarısı yaptığı yazılı açıklamada, olay "sivil denizcilik güvenliğini hedef alan, uluslararası deniz hukuku ve 1982 Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin (UNCLOS) temel ilkelerine aykırı bir suç unsuru" olarak tanımlandı. Bakanlık, ofisinden yaptığı basın toplantısında; "Ölümlerimiz boşa gitmeyecek, sorumlular hesap verecek" diyen Ceyhun Bayramov, Türkiye, Romanya, Bulgaristan ve Ukrayna dışişleri bakanlarıyla telefon görüştü. Azerbaycan, olayı BM Güvenlik Konseyi gündemine taşımak için resmi mektup verme kararı aldı; aynı zamanda Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Deniz Güvenlik Komitesi'ne (MSC) acil oturum talep edecek.

Karadeniz'de artan risk ve sigorta primleri

Deniz sigortacılığı verilerine (Joint War Committee) göre; saldırı sonrası Karadeniz limanlarına (Konstanța, Varna, Burgas, Derince, Ereğli) giren gemiler için "Savaş Riski Primi" (War Risk Premium) günlük bazda %0.05 - %0.10 artış gösterdi. Birçok kiralama şirketi (charterer), gemilerine bölgeden çıkış rotası revizyonu talep etti. Sektör temsilcileri, 2023'te Tahıl Anlaşması'nın çöküşünden bu yana Karadeniz'de "gölge filos" gemilerinin ve sivil ticaret gemilerinin karışık seyrettiği ortamda, kimlik belirsiz İHA saldırılarının "yeni normal" hale gelmesi riskine dikkat çekti. Özellikle Azerbaycan bayraklı tanker ve kuru yük gemileri filosunun (yaklaşık 120 gemiden oluşuyor) bu rotada yoğun olması, Baku'nun hassasiyetini artırıyor.

NATO kıyıları: 5. Madde gündemde mi?

Saldırı, NATO üyesi Romanya ve Bulgaristan ÖEB'leri yakınında gerçekleşti. Bükreş ve Sofya, ittifakın 4. Madde (istikrarı tehdit eden durumlarda danışma) çerçevesinde acil danışma başlattı. Romanya Dışişleri Bakanı, "İttifak topraklarına veya sularına yönelik herhangi bir saldırı cevapsız kalmayacak" ifadelerini kullandı; ancak 5. Madde (toplu savunma) tetiklenmesi için saldırının bir NATO üyesi arazisine veya gemisine yönelik olması şart. Geminin bayrağı ve sahipliği henüz netleşmediği için (bazı kaynaklar Liberya bayraklı, Azerbaycan sahipliğini; diğerleri Marshall Adaları bayrağını işaret ediyor) ittifak hâlâ "değerlendirme aşamasında". Türkiye, Karadeniz'deki Montreux Sözleşmesi sorumluluğu ve bölgedeki deniz güvenliği girişimleri (Karadeniz Deniz Güvenliği İşbirliği - BLACKSEAFOR mirası) çerçevesinde hem Azerbaycan hem de NATO müttefikleriyle sıkı koordinasyonda.

Denizciler için "tehlikeli iş" tanımı yeniden tartışılıyor

Uluslararası Denizcilik Federasyonu (ITF) ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre; Karadeniz rotasında son 18 ayda en az 7 sivil gemi İHA/füzelerle hedef alındı, 12 denizci hayatını kaybetti. Azerbaycan Denizciler Sendikası Başkanı, "Denizcilerimiz savaş alanında değil, uluslararası ticaret yollarında çalışıyor; bu riskler maaşlarına yansımıyor" diyerek, ILO Deniz İşçi Sözleşmesi (MLC 2006) kapsamında "savaş riski tazminatı" ve zorunlu savaş riski sigortasının tüm bayrak devletleri tarafından uygulanmasını istedi. Baku, ölen denizcilerin ailelerine devlet yardımı ve şehitlik statüsü değerlendirmesi başlattığını duyurdu.