Kral Abdullah II: BM'den Dönüşte Filistin, Ekonomi ve Reform Sınavı

Ürdün Kralı Abdullah II, New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun (BMGK) 79. oturumundaki yoğun diplomatik tempodan sonra başkenti Amman'a odaklanıyor. Kral, bu yılki Genel Kurul'da Filistin meselesinin "iki devlet çözümü" çerçevesinde çözülmesi, Kutsal Yerlerdeki Haşimoğlu velayeti statükosunun korunması ve Suriye'nin bölgesel sisteme entegrasyonu üzerinden yoğun bir görüşme çizelgesi izledi. Resmi kaynaklara göre Kral, BMGK'dan hemen önce Kahire'de Mısır Cumhurbaşkanı Es-Sisi ve Lübnan Başbakanı Mikati ile ayrı ayrı yaptığı üçlü toplantıda Gazze'de insanitari koridorun sürdürülebilirliği ve Batı Şeria'ndaki şiddetin durdurulması konusunda ortak zemin tespit etti.

BM Tribününden "İki Devlet" Çağrısı ve Haşimoğlu Velayeti

Kral, BMGK genel müzakere konuşmasında —metni Kraliyet Sarayı tarafından yayımlandı— İsrail'in Batı Şeria ve Kudüs'teki tek taraflı eylemlerinin "bölgesel güvenliği tahrip ettiğini" ve uluslararası hukukun ihlal edildiğini vurguladı. Kudüs'teki İslâmî ve Hıristiyan kutsal yerlerin Haşimoğlu velayeti (Vakf idaresi) kapsamındaki statükosunun değiştirilemeyeceğini tekrarlayan Kral, "Filistin devleti kurmadan bölgedeki barış kalıcı olamaz" tespitini yaptı. Bu çerçevede ABD Dışişleri Bakanı Blinken, Avrupalı müttefikler ve Arap Dörtlisi (Mısır, Ürdün, Suudi Arabistan, Katar) yetkilileriyle yürüttüğü yan görüşmelerde, Gazze'nin savaş sonrası idarisinde Ürdün'ün güvenlik ve lojistik rolünün artırılması gündeme geldi.

Ekonomik Darboğaz: IMF Programı ve Su Güvenliği

Dış politikadaki görünürlük, iç politikadaki zorlu dengeyi gölgelememiş durumda. Uluslararası Para Fonu (IMF) ile imzalanan 1.2 milyar dolar tutarındaki Genişletilmiş Fon Tesisi (EFF) programının üçüncü incelemesi bu sonbahar bekleniyor. Hükümet, programın şartı olan vergi tabanı genişletme ve enerji fiyatlandırma reformlarını, kış aylarına yaklaşıp tüketici fiyat endeksindeki artış riskiyle dengelemek zorunda. Buna ek olarak, Kızıl Deniz-Ölü Deniz su transfer projesinin (Milli Su Taşıyıcı Projesi) ilk fazı için küresel ihale süreci hızlandırılıyor; proje tam kapasitede yılda 300 milyon metreküp desalinize su hedeflerken finansman paketinin kapanışı kritik bir mile taşı. Merkez Bankası rezervleri, turizm gelirlerinin ve vatandaş remittance'lerinin (para transferi) desteklediği seviyelerde tutunmaya çalışıyor.

Yeni Meclis, Parti Yasası ve Veli Ahd Faktörü

2024 yılı sonundaki seçimlerle kurulan 20. Meclis-i Ümmi, yeni Partiler Kanunu ve Seçim Kanunu çerçevesinde "programlı parti demokrasisi" geçişinin ilk test sahası oluyor. Kral, son aylarda yaptığı ilçe ziyaretlerinde ve gençlik toplantılarında —özellikle Veli Ahd Şehzade Hüseyin eşliğinde— reformun "geri dönüşsüz" olduğunu vurguluyor. Meclis'in gündemine gelen siber güvenlik yasası, yabancı yatırımcılık kanunu ve kadın/kota temsilcilik düzenlemeleri, reformun somutlaşma göstergeleri olarak izleniyor. Kraliyet Sarayı çevreleri, bu sürecin "sadece yasama değil, idari ve yargısal özerkliğin de güçlendirilmesini" gerektirdiğini kaydediyor.

Bölgesel Güvenlik: Suriye Sınırı ve Enerji Koridoru

Kuzeydeki Suriye sınırı, uyuşturucu kaçağı (özellikle Captagon) ve İran destekli milislerin varlığı nedeniyle Ürdün Silahlı Kuvvetleri için operasyonel bir öncelik बनी हुई. Son aylarda sınır güvenlik komutanlığının yaptığı operasyonlarda ele geçirilen madde miktarı rekor seviyelere çıktı. Paralel olarak, İrak'tan Ürdün'e uzatılacak petrol boru hattı ve Ortak Enerji Projeleri (Elektrik bağlantı hattı) için teknik ekiplerin çalışmaları sürüyor; bu projeler, Ürdün'ün enerji ithal bağımlılığını azaltma stratejisinin belkemiği sayılıyor.

Özetle; Kral Abdullah II, BM tribününden kazandığı diplomatik itibarını, içerde IMF şartlarıyla sosyal barış dengesini kurmak, su güvenliğini sağlamak ve partisal siyasetin yerleşmesi için harcamaya hazırlanıyor. Gelecek hafta Amman'da beklenen Arap Bakanlar Konseyi toplantısı ve Kasım ayı başında planlanan Avrupa Birliği-Ürdün İlişkiler Konseyi, bu dengecilik stratejisinin somut göstergeleri olacak.