Kremlin: Türkiye'deki S-400'lerin transferi için çalışmalar ve diploması temaslar sürüyor

Moskova — Kremlin, Türkiye'de dağıtılan Rus yapımı S-400 'Triyumf' hava savunsma sistemlerinin konum değiştirmesi veya transferi gündeminde olduğunu ve bu süreçte gerekli çalışmaların yürütüldüğünü resmi olarak onayladı. Konuyla ilgili basın toplantısında konuşan Kremlin Sözcüsü Dimitri Peşkov, sürecin hem teknik hem de diploması boyutlarıyla ele alındığını belirtti.

Peşkov, "Türkiye'deki S-400 sistemlerinin başka bir yere taşınması konusu gündemdedir. Bu kapsamda gerekli çalışmalar yürütülmekte ve ilgili temaslar sürdürülmektedir" ifadelerini kullandı. Sözcü, transferin hangi ülkeye veya bölgeye yapılacağı, zaman çizelgesi ve lojistik detaylar gibi spesifik hususlar hakkında ise "İlgili kurumlar tarafından gerekli koordine çalışmalar yapılıyor, detaylar bunlar tarafından açıklanacaktır" diyerek net bir açıklama getirmekten kaçındı.

NATO ittifakı ve ABD sanciyonları gölgesindeki sürecin arka planı

Türkiye'nin Temmuz 2019'da teslim almaya başladığı S-400 sistemleri, NATO üyesi bir ülkenin Rus yapılı stratejik bir silah sistemini envanterine koyması nedeniyle Batı ittifakı içinde derin bir kriz yarattı. ABD, sistemlerin NATO hava savunma mimarisine entegre edilememesi ve F-35 muharip uçağı programına risk oluşturması gerekçesiyle Ankara'yı programdan çıkardı ve Ağustos 2021'de SAAT (Amerikan Düşmanlarına Karşı Sayıştayla Muamele Yasası - CAATSA) kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve ilgili yetkililere karşı yaptırımlar uyguladı.

Ankara, sistemleri Murted Hava Üssü'nde (Ankara) operasyonel hale getirdi ancak NATO entegrasyonundan uzak tutarak, sistemleri "ulusal egemenlik" çerçevesinde bağımsız bir hava savunma katmanı olarak konumlandırdı. Son dönemde ABD yönetiminin, Türkiye'nin F-35 programına geri dönüşü veya yeni blok F-16 satışı/ modernizasyon paketleri gibi konularda sergilediği nispeten yumuşak tavırlar, S-400 dosyasının da çözüm arayışına girdiği değerlendirmelerini güçlendirmişti.

"Transfer" tanımı ve olası senaryolar

Kremlin sözcüsünün kullandığı "transfer" (taşıma/nakil) terminolojisi, uzmanlar tarafından farklı senaryolara işaret ediyor olarak yorumlanıyor. En güçlü ihtimal, sistemlerin mevcut Murted üssünden farklı bir askeri üse veya daha stratejik bir konuma (örneğin Akdeniz veya Karadeniz kıyıları) yeniden dağıtılması yönündeki operasyonel bir yenilemedir. Bu senaryo, sistemlerin Türkiye toprakları üzerinde kalmasını ama operasyonel hazırlığı ve gizliliğini artırmayı hedefler.

Diğer yandan, diplomatik çevrelerde daha önce gündeme gelmiş olan "kontrollü bir üçüncü ülkeye geçici sevk" veya "ABD denetiminde bir bazede saklanma" gibi çözüm formülleri de tartışılmaktadır. Ancak Ankara, sistemlerin Türkiye topraklarından çıkmasına veya herhangi bir üçüncü taraf denetimine tabi tutulmasına dair resmi bir vazgeçişten yana olmadığını her platformda vurgulamıştır. Peşkov'un "ilgili temaslar sürdürülüyor" ifadesi, bu hassas denge içinde hem Ankara hem de Moskova ile muhtemelen Washington arasında arka planda sürdürülen teknik-dipomatik trafiğin bir göstergesi olarak okunuyor.

Rusya-Türkiye savunma işbirliğinin seyri

S-400 süreci, Rusya ve Türkiye arasındaki askeri-teknik işbirliğinin en görünür ve en krizli noktası olmaya devam ediyor. İki ülke, S-400'in ardından Su-35 ve Su-57 muharip uçakları, deniz altı sistemleri ve nükleer enerji (Akkuyu NGS) gibi alanlarda işbirliğini sürdürüyor. Moskova, S-400 teslimatının sözleşme şartlarına göre tamamen gerçekleştiğini, sistemlerin Türk Silahlı Kuvvetleri envanterinde kayıtlı olduğunu ve bu malın kimin emri altında olacağının Türkiye'nin egemen kararı olduğunu sürekli vurgulamıştır. Bugünkü açıklama, bu sürecin kapanmadığını, aksine yeni bir operasyonel veya diplomatik fazına girdiğinin sinyali olarak değerlendiriliyor.