Küresel borç krizi derinleşiyor: Türkiye ve Arjantin'de reel sektör çöküş riski

Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın son raporlarına göre küresel kamu borcu 2024 sonu itibarıyla 100 trilyon doları aşıyor; bu seviye 2020 pandemi zirvesinden bile yüksek. Gelişmekte olan ekonomilerde faiz giderleri bütçelerin %20'sini bulurken, reel sektörün yeniden yapılandırma ihtiyacı giderek acil hale geliyor.

Türkiye'de borç sarmalı reel sektöre vurdu

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Merkez Bankası (CBRT) verilerine göre 2024 üçüncü çeyreği itibarıyla reel sektörün dış borç stoku 700 milyar doları geçti. Kısa vadeli borçlanma oranı %40'ın üzerinde seyrediyor; bu da döviz kuru riskini ve nakit akışı darboğunu büyütüyor. Sanayici ve işçi konfederasyonlarının ortak raporlarında, 2023 sonrası 500'in üzerinde firmanın iflas veya concordato sürecine girdiği, istihdam kaybının 200 bin kişiyi bulduğu belirtiliyor.

Seçim ekonomisi ve mali disiplin çatışması

2024 yerel seçimleri öncesinde artırılan minimum ücret, emeklilik zammı ve KGF kredi destekleri bütçe açığını hedeflenenin iki katına çıkardı. Hazine'nin net borçlanma ihtiyacı 2024 programında 1,2 trilyon TL olarak öngörülürken, gerçekleşen 1,8 trilyon TL civarında çıktı. Uzmanlar, 2025-2026 orta vadeli programında gelir tarafında yapısal reform olmadan borç dinamiğinin kırılmasının zor olduğunu vurguluyor.

Arjantin modeli: Şok tedavi ve toplumsal patlama

Arjantin'de Javier Milei yönetimi, IMF'nin 44 milyar dolarlık programı altında sıfır déficit hedefini koydu. Peso'nun %50'den fazla değer kaybı, aylık enflasyonun 25% seviyelerine çıkması ve enerji/ulaşım subsidielerinin kesilmesi binlerce insanı Buenos Aires'e dökdü. IMF misyon şefi Rodrigo Valdes, "Sosyal dayanıklılık sınırları test ediliyor" ifadesiyle riski kabul etti.

Küresel faiz döngüsü kırılmadan çıkış yok

ABD Federal Reserve (Fed) faiz indirimlerini 2024 sonuna ertelediği için gelişmekte olan piyasalardaki portföy çıkışları sürüyor. JPMorgan EMBI Global Çeşitli Endeksi, risk primlerinin 400 baz puan üzerindeki seviyelerde tutunduğunu gösteriyor. Bu ortamda, Türkiye'nin 2025-2027 arası dış borç ödemeleri (faiz+ana para) yılda ortalama 180 milyar doları buluyor; cari dengesizliği kapatmak için yılın 50-60 milyar dolar net portföy girişi şart.

Maliye Bakanlığı ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı'ndan yapılan son açıklamalarda, 2025 bütçesinde gelir artırıcı paket (KDV oranları, ÖTV, stopaj vergileri) ve harcırah kontrolleri gündeme alındı. Ancak reel sektör temsilcileri, talep tarafı daralması olmadan vergi artırımlarının üretimi daha da baskılayacağını, bu da borç ödeme kabiliyetini zayıflatacağını savunuyor.