New Glenn patlaması: Çernobil'den 3 kat güçlü enerji serbestildi, FAA soruşturma açtı

Cape Canaveral — Blue Origin'ın geliştirilen ağır sınıf fırlatma aracı New Glenn'in LC-36 fırlatma rampasında geçen hafta sonu gerçekleşen yıkıcı test anomalişi, ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) tarafından resmi bir "mishap" (kaza/olay) araştırmasına tabi tutuldu. Olayın sismik ve infrases verilerine dayalı ilk nicel analizleri, patlamanın serbestlettiği kimyasal enerjinin 30-40 ton TNT eşdeğerinde olduğunu gösteriyor. Bu rakam, 1986 Çernobil nükleer felaketinde reaktörün yıkıldığı ilk buhar patlamasının tahmini enerjisinin (yaklaşık 10-15 ton TNT) üç katına tekabül ediyor.

Patlamanın ölçeği: Nükleer değil, kimyasal ama yıkıcı

Uzmanlar, karşılaşmanın nükleer bir patlama olmadığını, sıvı oksijen (LOX) ve sıvı metan (LCH4) propulsiyon sisteminin kontrolsüz birleşimiyle gerçekleşen bir BLEVE (Buharlaşan Sıvı Buhar Buhar Patlaması) veya "Fuel-Air Explosive" tipinde bir olay olduğunu vurguluyor. New Glenn'in tam yakıt deposu kapasitesi (yaklaşık 1.000 ton propulsiyon) dikkate alındığında, patlamanın sadece bir kısmının (yaklaşık %3-4'ü) aniden yanması bile rampayı ve çevre altyapısını ciddi oranda hasar görebilecek bir şok dalgası yaratmış. ABD Jeoloji Araştırması (USGS) istasyonlarında kaydedilen sismik sinyal, yerel büyüklük 2.0-2.5 aralığında bir deprem etkisi yaratmış; bu da Çernobil'in ilk patlaması sırasında kaydedilen sinyallerin üzerindedir.

Blue Origin ve FAA: "Kök neden analizi" başladı

Blue Origin CEO'su Dave Limp, personel güvenliğinin sağlandığını (yaralı çıkmadığını) onaylarken, roketin ve rampanın "kapsamlı hasar gördüğünü" itiraf etti. Şirket, FAA'nın denetiminde bir "Mishap Investigation Board" (Olay Araştırma Kurulu) kurulduğunu açıkladı. Kurulun üyelere FAA AST (Uzay Taşıma Bürosu), NASA güvenlik uzmanları ve Blue Origin mühendisleri dahil. Araştırmanın odak noktası; BE-4 motorların başlangıç sekansındaki basınç dalgalanmaları, kriyojenik boru hatlarındaki olası malzeme yorgunluğu ve avionik yazılımının acil durdurma protokollerine uyumu olacak.

Artemis ve Kuiper: Zaman çizelgesi riski

Bu gelişme, NASA'nın Artemis programı için kritik bir gerginlik yaratıyor. New Glenn, Artemis IV ve V görevlerinde kullanılacak Blue Moon ay iniş modülünü fırlatmak üzere seçilmiş tek alternatif taşıyıcı (SpaceX Starship HLS'nin yedeği). Rampa onarımı ve uçuş lisansı yeniden değerlendirmesi, 2028-2029 hedeflenen Ay görevlerini en az 12-18 ay geciktirebilir. Paralel olarak, Amazon'un Kuiper uydu konstellasyonu için imzaladığı 12+ fırlatma sözleşmesinin ilk uçuşları (şubat 2027 hedefli) de bu soruşturma bitene kadar askıya alınacak durumda.

Rakip analizi: Starship süreciyle benzerlikler ve farklar

Endüstri gözlemcileri, olayı SpaceX Starship'in ilk entegre uçuş testlerindeki (IFT-1, IFT-2) "Hızla Kır, Hızla Düzelt" döngüsüyle kıyaslıyor. Fark şudur: Starship test uçuşlarıydı, New Glenn olayı ise yüzey test kampanyası (statik ateş veya wet dress rehearsal) veya ilk uçuş denemesi sırasında meydana geldi. Rampa hasarı (LC-36), Starship'in Starbase'deki orbital rampası hasarından (IFT-1) daha kapsamlı olabilir; bu da Blue Origin'ın kendi rampasını onarma maliyetini ve süresini uzatır. ULA'nın Vulcan roketi için BE-4 motoru teslimat takvimi de bu soruşturma gölgesinde kalabilir.

Ne olacak?

FAA, soruşturma raporunu ve "Return to Flight" (Uçuşa Dönüş) onayını verene kadar New Glenn uçuşlara yer kapalı. Sektör kaynaklarına göre, rampanın tam onarımı ve güvenlik sistemlerinin yenilenmesi 2027'nin ilk çeyreğine kadar uzayabilir. NASA, Artemis HLS sözleşmesindeki "Sustaining Lunar Development" milestonelerini (aşamaları) yeniden değerlendirmek için iç toplantılar başlattığı biliniyor. Blue Origin için önümüzdeki aylar, teknik hata analizi kadar, yatırımcı (Jeff Bezos) ve müşteri (NASA, Amazon) güvenini tamir etme süreci olacak.