Nobel Tıp Ödülü 2024: Victor Ambros ve Gary Ruvkun mikroRNA keşfiyle ödüllendirildi

Stockholm — Nobel Komitesi, 2024 Fizyoloji veya Tıp Nobel Ödülü'nü, mikroRNA'nın keşfi ve gen ifadesinin sonranskripsiyonel regülasyonundaki rolü üzerine yaptığı çalışmalarla ABD'li bilim insanları Victor Ambros ve Gary Ruvkun'a verdiğini açıkladı. İki bilim insanı, 11 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1,06 milyon dolar) tutarındaki ödülü eşit paylaşacak.

Hücrelerin "operasyonel manueli"ni çözen keşif

Karolinska Enstitüsü'nün Nobel Meclisi'nin yaptığı açıklamada, Ambros ve Ruvkun'un keşfinin "çok hücreli organizmalarda gen regülasyonu için temel bir ilkeli ortaya koyduğu" vurgulandı. Bilim insanları, C. elegans (nematot) solucanı üzerinde bağımsız çalışmalar yaparak, protein kodlamayan küçük RNA moleküllerinin (mikroRNA), gen ifadesini nasıl kontrol ettiğini kanıtlamıştı.

Bu mekanizma, bir hücrenin hangi proteinleri üreteceğini belirleyen kritik bir "anahtar" görevi görüyor. Keşif, hücre farklılaşması, gelişim ve kanser gibi hastalıkların moleküler temelinin anlaşılmasında devrim niteliğinde bir adım olarak kabul ediliyor.

İki laboratuvar, ortak bir gerçeğe ulaştı

1993'te Victor Ambros, Massachusetts Üniversitesi'nde lin-4 geninin, protein kodlamayan küçük bir RNA ürettiğini ve bu RNA'nın lin-14 genini bastırdığını göstermişti. Aynı dönemde Gary Ruvkun, Harvard Tıp Fakültesi ve Massachusetts General Hospital laboratuvarında lin-14 geninin regülasyonunun, protein seviyesinde değil, mRNA seviyesinde gerçekleştiğini kanıtlamıştı. İki bilim insanı verilerini paylaştıklarında, bu yeni regülasyon mekanizmasının evrensel olduğunu anladılar.

Günümüzde insan genomunda binlerce farklı mikroRNA tanımlandı. Bu moleküller, embryonik gelişimden bağışıklık yanıtına, metabolizmadan nörolojik işleve kadar neredeyse tüm biyolojik süreçlerde rol alıyor. MikroRNA bozuklukları ise kanser, kalp hastalıkları ve nörodejeneratif hastalıklara yol açabiliyor.

Ödül töreni 10 Aralık'ta

Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, Alfred Nobel'in vasiyetnamesine göre her yıl 10 Aralık'ta, Nobel'in ölüm yıldönümünde Stockholm Konser Salonu'nda verilecek törenle sahiplerine teslim edilecek. Bu yılki ödül tutarı 11 milyon İsveç kronu olarak belirlendi; bu tutar güncel kurla yaklaşık 1,06 milyon ABD dolarına veya 970 bin avroya tekabül ediyor.