Okul çantası ağırlığı: Çocuğun vücut ağırlığının %10'unu geçmemeli, uzmanlar uyardı

Yeni eğitim-öğretim yılının başladığı bu dönemde velilerin en büyük endişelerinden biri, çocukların sırtladığı ağır okul çantaları. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları ile çocuk ortopedisi hekimleri, çanta ağırlığının çocuğun vücut ağırlığının %10'unu geçmemesi gerektiğini tekrarlarken, bu sınırın aşılmasında omurga deformasyonları, kas-iskelet sistemi bozuklukları ve kronik ağrıların kapısını aralayacağını duyurdu.

Ağır çanta omurga yapısını nasıl etkiliyor?

Gelişim çağındaki çocuklarda iskelet sistemi henüz olgunlaşmamış durumda. Sırtüstü çantalarda yük dengesi bozulduğunda çocuk ileri yatma (anteflexyon) yaparak dengeyi sağlamaya çalışır. Bu durum boyunlordozunun düzleşmesine, üst ekstremite kaslarında aşırı yüklenmeye ve torasik kıfozun (kamburluk) ilerlemesine yol açar. Uzun vadede skolyoz (omurga eğriliği) riskini artıran bu yapı bozuklukları, yetişkinlik döneminde kronik bel ve boyun ağrılarının temel nedeni olabiliyor.

Doğru çanta seçiminde nelere dikkat edilmeli?

Sağlık Bakanlığı ve uluslararası pediatri derneklerinin ortak kriterlerine göre ideal okul çantası; iki omuzdan asılıp sırtla tam temas sağlayan, omuz şeritleri geniş, yumuşak ve ayarlanabilen, sırt kısmı ortopedik destekli (kasetli) ve bel kemerine sahip olmalıdır. Tek omuzlu çantalar omuz asimetrisine, sırt çantaları ise karın kaslarının zayıflamasına neden olarak lordozu derinleştirebilir. Tekerlekli (trolley) çantalar yükü sırttan alırken, merdivenli okullarda omuzlanma riski ve tek taraflı çekme hareketiyle omurga rotasyonu yaratabileceği için uzmanlar "sadece düz yollarda ve kısa mesafelerde" kullanılmasını öneriyor.

Veler günlük rutinde hangi önlemleri almalı?

• Hafifletme: Çantanın içini her akşam kontrol edip, gereksiz kitap, oyuncak veya su şişesi çıkarın. Ders kitaplarının yarısını okulda kalacak şekilde dolap (locker) kullanımı teşvik edilmeli.
• Yük dağıtımı: En ağır kitaplar sırtın en yakınına (çantanın arka kısmına), hafif eşyalar öne yerleştirilmeli.
• Giyim: Çocuk çantayı sırtına vurduğunda omuz şeritlerinin eşit gerildiğini, çantanın bel kemiğinin üzerinde (lomber bölgede) durduğunu kontrol edin. Çanta boyun kemiklerinin üzerine basıyorsa şeritler uzatılmalı.

Eğer çocuk çantayı sırtladıktan sonra ayakta dururken gerilerek yürüyorsa, omuzları ileri yatıkysa veya gece boyun/sırt ağrısı şikâyet ediyorsa; durumun bir fizik tedavi uzmanı veya çocuk ortopedisti tarafından değerlendirilmesi kritik öneme sahiptir. Erken müdahale, kalıcı omurga bozukluklarını önlemede en etkili yoldur.