Pentagon, Çin'in F-35 parçalarını ele geçirmesi üzerine soruşturma açtı

ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), beşinci nesil gizli savaş uçağı F-35 Lightning II'ye ait kritik avionik bileşenlerin — özellikle panoramik kokpit ekran işlemci modüllerinin — yolları bilinmeyen kanallarla Çin'in eline geçtiği iddiaları üzerine kapsamlı bir ceza soruşturması başlattığını resmi olarak onayladı.

Savunma Ceza Araştırma Hizmeti (DCIS) koordinasyonunda yürütülen soruşturma, parçaların Lockheed Martin'in ana tedarik zincirinden mi, yoksa alt seviye alt包商 (subcontractor) ve brokerciler aracılığıyla mı sızdırıldığını tespit etmeye odaklanıyor. Kaynaklanan bilgilere göre, ele geçirilen parçalar uçağın "beyini" sayılabilen AN/APG-81 AESA radarı ve sensör füzyon sistemleriyle doğrudan bağlantılı olan, pilotun durum farkındalığını sağlayan kritik donanım birimlerine ait.

Tedarik zincirindeki "mavi su" nasıl oluştu?

Pentagon yetkilileri, soruşturmanın odak noktasının, ABD yasalarıyla (ITAR - Uluslararası Trafik Silah Kuralları) korunan askeri teknolojinin, yasal ihracat lisansı olmadan nasıl bir yabancı ülke sınırlarına ulaştığı olduğunu belirtti. İlk tespitler, parçaların bir üçüncü ülke aracılığıyla (genellikle serbest bölge limanları üzerinden) sevk edilip, oradan Çin'e yönlendirildiğini gösteriyor. Bu yöntem, "transshipment" (aktarma) olarak bilinen ve export kontrol mekanizmalarını atlatmak için yaygın olarak kullanılan bir hiledir.

Soruşturma kapsamında; Lockheed Martin'in başta olmak üzere, ilgili alt paketçilerin (Tier-2, Tier-3) envanter kayıtları, sevkiyat belgeleri ve finansal işlem akışları taranıyor. Kongre Savunma Komitesi'ne sunulan ara raporlarda, tedarik zincirinin derinliklerindeki "görünmez" alt包商ların denetlenememesi, en büyük sistemik risk olarak işaretlendi.

Teknoloji transferi riski ve F-35 programı etkileri

Uzmanlar, ele geçirilen parçaların tek başına uçağın gizlilik (stealth) geometrisini veya motorunu açığa çıkarmasa da, avionik mimarisinin işlem hızı, veri yolu protokolleri ve sensör füzyon algoritmaları hakkında mühim tersine mühendislik (reverse engineering) ipuçları verebileceğini vurguluyor. Çin'in J-20 ve FC-31 gibi gizli savaş uçak programlarında benzer avionik mimariler geliştirildiği biliniyor.

Pentagon, soruşturma süresince ilgili tedarikçilere yapılan ödemelerin bir kısmını dondurma ve yeni teslimatların güvenlik onayı alana kadar askıya alma kararı alabileceği sinyalleri verdi. 2023'te de F-35 motor parçalarında kullanılan çelik alaşımların Çin kökenli malzeme içermesi tespit edilerek teslimatlar geçici olarak durdurulmuştu; bu yeni vaka, tedarik zinciri güvenliğinde sistemik bir çözüm zorunluluğunu tekrar gündeme getirdi.

Savunma Bakanı Lloyd Austin, konuyla ilgili yaptığı kısa açıklamada, "Askeri üstünlüğümüzü sağlayan teknolojilerin korunması, sadece bir sözleşme meselesi değil, ulusal güvenlik gerekliliğidir" ifadelerini kullandı. Soruşturmanın ilk aşama sonuçlarının önümüzdeki aylarda Kongre ile paylaşılması bekleniyor.