Sibirya laboratuvar ölümünde pest şüphesi: WHO, AB ve ABD Rusya'dan şeffaflık istedi

Rusya'nın Sibirya bölgesindeki Irkutsk ili, Şelehov kentindeki Pest Hastalıklarıyla Mücadele Enstitüsü'nde çalışan 28 yaşındaki bir araştırmacının geçen Cuma günü hayatını kaybetmesi, uluslararası bir şeffaflık krişine dönüştü. Moskova, ölümün "bilinmeyen kökenli bir zatürre"den kaynaklandığını ve obdüksiyonun Lungenpest (akciğer pestisi) bulgusu vermediğini savunurken; Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Avrupa Birliği ve ABD, Uluslararası Sağlık Yönetmeliği çerçevesinde laboratuvar kazası ihtimali dahil tam ve zamanlı bilgi paylaşımını talep ediyor.

Resmi versiyon ve laboratuvar kazası iddiaları

Rusya'nın tüketici hakları ve refah gözetimi kurumu Rospotrebnadzor, obdüksiyon sonucunda pesterrejenerine (Yersinia pestis) işaret eden hiçbir bulgu bulunmadığını, bu nedenle de özel bir önlem alınmasının gerekmediğini bildirdi. Bölge valisi Igor Kobzev de ölümün "bilinmeyen nedenli bir zatürre"den oluştuğunu onayladı. Ancak Rusya basını ve yerel kaynaklar, bilim insanının çalışma sırasında kırılan bir reaksiyon kabından kaynaklı bir laboratuvar kazası sonucu enfekte olabileceği yönünde spekülasyonlara yer veriyor. Medya organlarının aktardığına göre bir ikinci çalışanın da benzer semptomlarla hastalandığı, bu durumun ise resmi olarak onaylanmadığı söyleniyor.

WHO, AB ve ABD: "Zaman kaybedilmez"

WHO Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, X platformunda yaptığı açıklamada Rusya'dan ölümün nedeni, erreger tipi ve ikinci olgu iddiaları hakkında ek bilgi istediğini, teknik destek teklifinin de masada olduğunu belirtti. AB Komisyonu sözcüsü ise Brüksel'den yapılan açıklamada "zamanında, şeffaf ve güvenilir epidemiyolojik ile mikrobiyolojik verilerin" paylaşılmasını çağırdı. ABD Dışişleri Bakanlığı da Rusya'yı uluslararası yükümlülüklerine hatırlatarak detayların paylaşılmadığı takdirde sorumluluk doğacağını vurguladı. ABD Başkanı Donald Trump ise olayı bir biyosilahat saldırısıyla bağdaştırmadığını, ancak Konuşma başkanı Vladimir Putin ile bu konuyu görüştüreceğini, görüşmenin "çok yakında" yapılacağını söyledi.

İzolasyon ve takip süreci

Baikal Halkı haber sitesinin aktardığına göre ölmüş araştırmacının **yaklaşık 200 temaslısı** izole edilmiş durumda. Yerel medya ve sosyal medyada Irkutsk'taki birkaç hastanenin üç haftalık karantin ilan ettiği iddia ediliyor; ancak resmi kurumlar bu karantin kararlarını onaylamıyor. Rospotrebnadzor, temaslıların hiçbirisinde yüksek riskli erreger tespit edilmediğini, tıbbi gözlem sürecinin tamamlandığını ve **%60**'ın karantinden çıkarıldığını bildirdi. ABD Sağlık Koruma ve Kontrol Merkezleri (CDC) ise olguyu "şüpheli Lungenpest olgusu" olarak izlediğini, henüz onaylanmadığını kaydetti. Moskova'daki ABD Büyükelçiliği ise personeline belirli bölgelerde seyahat kısıtlamaları gelebileceğini duyurdu.

Güven krizi ve tarihsel gölgeler

Uluslararası toplumun şüpheci tavrının arkasında, Sovyet/Rusya geçmişindeki büyük felaketlerdeki bilgi gizlliği örnekleri yatıyor. 1986 Çernobil nükleer faciası, 2000 Kursk atomik denizaltı batması ve 2019 sonları Wuhan'dan başlayan Covid-19 salgınının erken dönem yönetimi, şeffaflık beklentilerini şekillendirdi. Bu yıl Sibirya'da binlerce baş sağlıklı ilan edilen hayvanın resmi talimatla kesilmesi de yerel halkın ve uluslararası gözlemcilerin resmi açıklamalara gücünü zayıflattı. WHO, "çelişkili raporların aydınlatılması ve kamu sağlığı risklerinin doğru değerlendirilebilmesi" için şeffaf bilgi akışının vazgeçilmez olduğunu vurguluyor.