Sırbistan'da şok kararı: Cumhurbaşkanı Vučić istifa tarihini kilitledi, AB süreci riske girdi

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, beklenmedik bir hamleyle görevden ayrılma tarihini resmen belirledi. Başkanlık'tan yapılan açıklamada, istifa sürecinin anayasal çerçeve içinde işletileceği ve 60 gün içinde erken seçimlerin yapılması kararı alındı. Gelişme, son haftalarda Hırvatistan ile yaşanan diploatik krizin ve iç politik baskıların zirveye çıktığı anda gerçekleşiyor.

Neden şimdi? Mladic gölgesi ve Hırvatistan veto tehdidi

Vučić'in kararı, yalnızca iç dinamiklere bağlı kalmıyor. Hırvatistan Dışişleri Bakanlığı, geçen hafta Sırbistan'da Bosn Sırpları komutanı Ratko Mladić'a atıfta bulunan bir etkinlik veya anıt törenine tepki göstererek, Sırbistan'ın AB üyeliği müzakere sürecine ve Ön Erişim Yardımı (IPA) fonlarına yönelik destek çekme tehdidinde bulunmuştu. Zagrep, "Bölgesel işbirliği ve iyi komşuluk ilkeleri ihlal ediliyor" gerekçesiyle Brüksel'e resmi yazı gönderdi. Bu yazı, Sırbistan'ın 2026 yılı sonu için planladığı müzakere kapılarının açılmasında ciddi bir engel oluşturuyordu.

Bosna Kasabı töreni: Krizin tetikleyicisi

Krizi alevlendiren olay, Bosna Hersek'teki bir kasabada (yerel kaynaklarda "Bosna Kasabı" olarak anılan yerleşim birimi) düzenlenen bir anma töreniydi. Tören sırasında Mladić'a saygı ifade eden semboller ve sloganlar yer almıştı. Saraybosna ve Zagrep'ten gelen sert tepkilerin ardından, Belgrad'daki diplomatik çevreler bu olayın "marjinal gruplar tarafından organize edildiğini" ancak uluslararası hukuk mahkemeleri kararlarının saygı duyulduğunu vurguladı. Ancak Hırvatistan, bu açıklamayı "yetersiz" bulup AB sürecini rehine alma kartını masaya yatırdı.

Anayasa ne diyor? Geçiş süreci nasıl işleyecek?

Sırbistan Anayasası'nın 116. maddesine göre, Cumhurbaşkanı'nın istifası durumunda Başkanlık görevleri geçici olarak Meclis Başkanı tarafından üstlenilir. Meclis, istifadan en geç 60 gün içinde cumhurbaşkanı seçimleri yapma zorundadır. Vučić'in belirlediği tarihin (resmi resmî gazetede yayımlanan tarih) bu 60 günlük sayacın başlangıcı olacağı öngörülüyor. Mevcut Meclis Başkanı Ana Brnabić'ın geçiş dönemi yönetiminde kilit rol oynaması bekleniyor.

Muhalefet ve sivil toplum: "Planlı bir çıkış mı, zorunluluk mu?"

Muhalefet partileri, Vučić'in bu hamlesini "AB sürecindeki tıkanıklığı ve içerdeki meşruiyet kriziği örtbas etmek için stratejik bir çekilme" olarak değerlendirdi. Özgürlük ve Adalet Partisi (SPP) ve Sırbistan Halk Partiyası (SNS'den ayrılanlar) başta olmak üzere muhalefet blokları, erken seçimlerde "adalet ve hesap verme" platformu üzerinde ittifak kurma çabalarına girişti. Sivil toplum örgütleri ise, istifa sürecinin şeffaf ve anayasal bir zeminde yürütülmesi, medya özgürlüğünün sağlanması ve yargı bağımsızlığının güvence altına alınması için eylem planları duyurdu.

AB ve Batı Balkanlar için "istikrar testi"

Brüksel kaynakları, Sırbistan'daki gelişmeleri "yakından takip ettiğini" belirterek, geçiş sürecinin demokratik standartlara uygunluğunun, genişleme politikasının belkemiği olacağını vurguladı. AB Genişleme Komiseri Olivér Várhelyi'nin ofisinden gelen sinyaller, Sırbistan'ın reform ajandası (Özellikle 34. ve 35. bölümler: Adli temeller ve temel haklar) üzerindeki performansın, yeni yönetimde hız kazanması şartıyla destekleneceğini gösteriyor. Ancak Hırvatistan'ın veto hakkını kullanma kararlılığı, yeni cumhurbaşkanı seçilene kadar sürecin donmasına neden olabilir.

Balkanlar'ın en nüfuslu ve askeri olarak en güçlü aktöründe yaşanan bu ani boşluk, bölgedeki güvenlik mimarisini de gündeme getiriyor. KFOR güçlerinin Kosovo'daki duruşu, Bosna Hersek'teki Dayton Anlaşması denezleri ve Sırbistan'ın Rusya ile stratejik ilişkileri, gelecek 60 günün en kritik değişkenleri arasında yer alıyor.