Sudan-Mısır İlişkileri: Savaş, Su Güvenliği ve Bölgesel Dengelerde Yeni Kırılmalar

Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana devam eden iç savaş, Mısır'ın en stratejik komşusuyla ilişkilerini askeri işbirliğinden su diplomasisine, ekonomik entegrasyondan mülteci yönetimine uzanan geniş bir yelpazede test ediyor. Hemen her iki ülkenin de "hayati çıkar" olarak tanımladığı Nil havzası ve 1.200 kilometrelik ortak sınır, Kahraman Ordusu (SAF) ve Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasındaki çatışmanın ardında kalan bölgesel hesapların yeni odak noktası haline geldi.

Güvenlik Arşivi: Sınır, Askeri Destek İddiaları ve Kırmızı Çizgiler

Mısır için Sudan'daki güç dengesi, doğrudan ulusal güvenlik meselesidir. Kahire yönetimi, RSF'nin Hemedti komutasındaki güçlerin Port Sudan veya Karadeniz'e (Kızıl Deniz) uzanmasını, Mısır'ın güney cephesini saran bir "daireyi" tamamlayıcı bir tehdit olarak görüyor. Resmi Mısır kaynakları ve bölge uzmanları, Mısır'ın Burhan liderliğindeki SAF'a dronesel istihbarat ve lojistik destek sağladığı iddialarını resmi olarak reddederken, "Sudan'ın birliğini ve kurumsal yapısını koruma" vurgusuyla stratejik ittifakını sürdürdüğünü sinyal veriyor.

Özellikle 2025 sonrası RSF'nin Çad ve Libya sınır kapılarını kontrol altına alması, Mısır'ın Batı Çölü'ndeki askeri hazırlıklara ve Libya'daki Haftar gücüyle koordinasyonuna hız verdi. Mısır, sınırını "kırmızı çizgi" ilan ederek, RSF'nin Mısır'a doğru bir ofansif girişimini engellemek için radar sistemleri ve HAVASAR envanterini bölgeye yerleştirdi.

Nil Suyu ve GERD: Ortak Payda mı, Yeni Çatışma Alanı mı?

Tarihsel olarak "Nil Birliği" naratifini besleyen iki ülke, Büyük Etiyopya Barajı (GERD) sürecinde ortak hareket etmeye çalışsa da, Sudan'daki kaos bu koordine eylemi zora sokuyor. Sudan Su Kaynakları ve İlgare Bakanlığı işlevsizliğe düştüğü için, Mısır tek başına Etiyopya ile teknik masaya oturmak zorunda kalıyor. 2026 başında Kahire'de yapılan üçlü teknik toplantıların Sudan temsilcisiz devam etmesi, Khartum'un "su hakları"ndan feragat ettirmediği ama pratikte Mısır'ın tek başına müzakereci konumuna itildiğini gösteriyor.

Mısır Sulama ve Su Kaynakları Bakanı Hani Sewilam'ın son açıklamalarında, "Sudan kardeşimizin istikrarı sağlandığında üçlü mekanizma canlanacak" ifadesi, Mısır'ın geçici bir tek taraflı diplomasiyi meşrulaştırmak için kullandığı bir formül olarak yorumlanıyor.

Halayeb Üçgeni ve Ekonomik Kopuş: Ticaret Koridorları Nasıl Etkilendi?

Savaş, Halayeb/Şalatin üçgeni üzerindeki gizli çekişmeyi de gündeme getirdi. Mısır'ın idari kontrolündeki bu bölgede, Sudanlı altın madencilerinin ve ticaret kafilelerinin geçişi savaşla neredeyse tamamen durdu. Port Sudan'ın RSF kuşatması altına girmesiyle Mısır, Sudan ihracatının (özellikle gümüş, hayvan ve tarım ürünleri) Mısır limanları (El-Suveyş, Sokhna) üzerinden yönlendirilmesi için "Acil Ticaret Koridoru" önerisini masaya yatırdı. Ancak RSF'nin kontrolündeki güney yolların kesilmesi ve SAF'in Port Sudan'daki varlığının zayıflaması, bu koridorun operasyonel olmasını engelliyor.

Mülteci Dalgası: Mısır'ın "Sesiz" Yükü ve Diplomatik Maliyeti

Birleşmiş Miletler verilerine göre Sudan savaşının başlangıcından bu yana Mısır'a gelen Sudanlı sayısı 1,2 milyonu buldu. Mısır, bu nüfusu "konuk" statüsünde tutarak kamp kurmaktan ziyade kentlere entegre etme politikası izliyor; bu da eğitim, sağlık ve konut altyapısında ciddi bir maliyet yaratıyor. Avrupa Birliği'nin 2025 sonu ve 2026 başında Mısır'a yönelttiği "mülteci yönetimi ve sınır güvenliği" paketleri (toplam 7,4 milyar Avro civarında), Sudan dosyasını Mısır için bir diplomatik ticaret malzemesine de dönüştürdü. Kahire, bu fonları alırken de Sudan'ın gelecekteki siyasi yapısında söz sahibi olma hakkını zımni olarak pazarlık masasına koyuyor.

Gelecek Senaryoları: Bölünme Riski ve Mısır'ın Seçimi

Bölge analistlerinin çoğunluğuna göre Mısır, Sudan'ın birleşik kalmasını tercih ediyor; ancak SAF'in kazandığı bir senaryo Mısır için "ideal", RSF ağırlıklı bir federal yapı ise "kabul edilebilir risk", tamamen bölünme (Kuzey Sudan/Güney Sudan) ise "kabus senaryosu" olarak sıralanıyor. Mısır Dışişleri Bakanı Sameh Shoukry'nin (veya 2026 kabinesindeki karşılığının) Afrikan Birliği ve IGAD platformlarında "Sudan'ın toprak bütünlüğü" vurgusunu asla bırakmaması, Kahire'in stratejik derinliğinin nerede durduğunu kanıtlıyor.

Özetle; Mısır-Sudan ilişkileri, tarihi bir "kardeşlik"ten, savaş koşulları tarafından belirlenen "güvenlik-su-göç" üçgenine dayalı pragmatik bir stratejik bağımlılığa evrildi. Khartum'daki silahların susması, bu ilişkinin yeni mimarisinin çizilebileceği tek an olacak.