Türkiye Artemis Anlaşmaları'na imza attı, ABD Dışişleri 'hoş geldin' dedi

Türkiye, uluslararası uzay keşiflerinde güvenlik, şeffaflık ve işbirliğini öngören Artemis Anlaşmaları'na resmen imza atarak 47. taraf ülkesı konumuna geçti. İmza töreni Washington DC'de, ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris'ın ev sahipliğinde gerçekleşen bir etkinlikte düzenlendi. Törende Türkiye'yi Temsilciler Meclisi Başkanı Numan Kurtulmuş ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır temsil etti.

ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Matthew Miller, imza töreninin ardından yaptığı yazılı açıklamada "Türkiye'nin Artemis Anlaşmaları ailesine katılması, uzayda sorumlu davranış standartlarını güçlendirecek ve Artemis programı kapsamındaki hedeflerimize ulaşmamıza yardımcı olacak" ifadelerini kullandı. Miller, Türkiye'nin uzay programındaki hızlı gelişimi ve uluslararası işbirliklerine olan bağlılığını da vurguladı.

Anlaşmanın içeriği ve Türkiye için anlamı

2020'de ABD liderliğinde imzalanmaya başlanan Artemis Anlaşmaları, 1967 Uzay Antlaşması'nın ilkelerini güncel keşif gerçekliklerine uyarlayan, askeri olmayan amaçlı uzay faaliyetleri için gönüllülük esasına dayalı bir politik çerçevedir. Anlaşma; şeffaf operasyonlar, acil durumda yardımcı olma, bilimsel verilerin paylaşımı, uzay çöpü yönetimi ve keşif bölgelerinin korunduğu "güvenlik bölgeleri" oluşturma gibi ilkeleri kapsar.

Bakan Kacır tören sonrası yaptığı değerlendirmede, imzanın Türkiye Uzay Ajansı (TUA) yol haritasındaki stratejik bir adım olduğunu kaydetti. "Ay'a insanlı görevler, Mars keşfi ve derin uzay misyonlarında Türkiye'nin söz sahibi olmasını sağlayacak hukuki ve diplomatik zemini inşa ettik" diyen Kacır, bu çerçevede ABD, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve diğer imzacı ülkelerle ortak görev, veri paylaşımı ve teknoloji transferi konularında somut projelere imza atılacağını belirtti.

Uzay diplomasında yeni bir sayfa

Uzay politikaları uzmanları, Türkiye'nin katılımlarının NATO müttefiki kimliğiyle ABD'nin Liderlik ettiği "Artemis Kampı"nı güçlendireceğini, aynı zamanda Çin-Ruş ekseninin öne sürdüğü Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS) projesine alternatif bir çok taraflı mekanizmayı meşruiyet kazandıracağını öne sürüyor. Türkiye, 2023'te uzay ajansını kurmuş, 2024'te ilk astronotunu Uluslararası Uzay İstasyonu'na göndermiş ve uydu teknolojilerinde yerli platformlara (Türksat 6A, İMECE, GÖKTÜRK) imza atmıştı. Artemis imzası, bu birikimin uluslararası hukuki bir çatıya oturtulması olarak değerlendiriliyor.