Türkiye'nin yeraltı haritası değişiyor: Toplam raylı sistem 1000 kilometreye dokundu

Türkiye'nin son on yılda kentleşme stratejisinin belkemiği haline getirdiği yeraltı ulaşım ağı, 2026 yılı verilerinde sembolik bir eşiği aştı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın son faaliyet raporlarına ve il büyükşehir belediyelerinden toplanan verilerine göre; metro, hafif raylı sistem (tramvay/antray) ile Marmaray ve Avrasya Tüneli gibi ağır raylı sistemlerin toplam işletme uzunluğu 1000 kilometre sınırını geçti.

50 TBM ile Avrupa'nın tonoz şampiyonu

Bu mesafenin büyük kısmı, son 5 yılda devreye giren makinelerle kazıldı. Şu anda toprağın altında çalışan 50'den fazla Tünel Kazma Makinesi (TBM) ile Türkiye, Avrupa kıtasında en fazla TBM çalıştıran ülke konumunu koruyor. Bakanlık yetkilileri, bu sayının 2028 sonuna kadar 60'ların üzerine çıkacağını, özellikle İstanbul'un kuzey marmara ve 3. havalimanı bağlantı hatları ile Ankara'nın Çayyolu-Beytepe uzatmaları için yeni makine siparişlerinin verildiğini belirtiyor.

Boğaz'ın altındaki demir kemer: Marmaray ve Avrasya Tüneli

İstanbul'un iki kıtasını birleştiren iki dev proje, şehrin nabzını yeraltıdan atıyor. Marmaray, 2019'da tam kapasiteye ulaşmasından bu yana günlük yolcu sayısını 400 binin üzerine çıkardı. Avrasya Tüneli'nde ise araç geçişi yıllık 20 milyon bandını aştı. İki projenin birleşik etkisiyle Boğaz köprülerindeki yoğunlukta ölçülebilir bir azalma kaydedildi; bu durum şehrin karbon ayak izi hesaplamalarında da ciddi bir girdi olarak değerlendiriliyor.

Ankara, İzmir ve Anadolu'nun yeraltı atılımları

Başkent Ankara'da M1, M2, M3, M4 hatalarıyla metro ağı 60 kilometreyi bulurken, Keçiören ve Çayyolu yönünde devam eden uzatmalar 2027 hedefleniyor. İzmir'de ise Fahrettin Altay-Narlıdere (M1) ve Üçyol-Bornova (M5) hatlarıyla sistem 40 km'yi aştı. Bursa, Adana, Konya, Gaziantep ve Samsun gibi metropolitan şehirlerde de hafif raylı sistemler metro hatlarıyla entegre edilerek "kapıdan kapıya toplu taşıma" hedefleniyor.

Deprem güvenliğinde 'yaşam hattı' standartları

6 Şubat depremleri sonrası hazırlanan yeni yönetmelikler, tüm yeni metro tunellerinin ve istasyonların "hayat hattı" (lifeline) standardında tasarlanmasını zorunlu kıldı. Bu kapsamda; tunel segment beton kalitesi, su yalıtım detayları ve istasyon deprem izolatörleri revize edildi. Jeofizik uzmanlar, İstanbul için beklenen büyük deprem senaryosunda metro ağının, kara yolu kopması durumunda tek acil erişim ve lojistik arter olacağını vurguluyor.

2028 vizyonu: Entegrasyon ve yeni hatlar

Yatırım programında önümüzdeki 2 yıl için öne çıkan hedefler şunlardır: İstanbul'da M3 Bakırköy-İDO, M7 Mahmutbey-Yıldız, M14 Altunizade-Atatürk Havalimanı hatlarının açılması; Ankara'da M4 Keçiören-Akıncı; İzmir'de M5 Bornova-Çiğli hattının tamamlanması. Ayrıca "Bilet Entegrasyon Sistemi" (BIS) kapsamında metro, otobüs, deniz otobüsü ve bisiklet paylaşımının tek bir uygulamadan yönetilmesi için altyapı çalışmaları son aşamada.

Ekonomik etki: Mülk değerleri ve yeşil finansman

Gayrimenkul analist verilerine göre metro istasyonu 500 metre içindeki konut ve ticari mülk değerlerinde, hat açılışından itibaren 5 yılda ortalama %25-40 arasında değer artışı gözlemleniyor. Yeşil bono ve sürdürülebilir kalkınma kredileriyle finanse edilen bu projelere, Avrupa Yatırım Bankası (EIB) ve Dünya Bankası'dan son 3 yılda 3 milyar Euro civarında kaynak ayrıldı.