Türkiye-Somali Ekseni: Uzay Limanı, Deniz Güvenliği ve Bölgesel Dengeyen Yeni Hamleler

Mogadişu'de geçen hafta imzalanan deniz güvenliği ve ekonomik işbirliği çerçeve anlaşması, Türkiye'nin Kızılötesi'deki askeri ve ekonomik ayak izini yasal bir temele oturtmuş oldu. Anlaşma, Türk donanma birimlerinin Somali sahillerinde 10 yıl süreyle operasyon yapmasına, ülkenin özel ekonomik bölgesindeki (ÖEK) hidrokarbon ve madan keşiflerinde öncelikli hak tanınmasına ve sahil bekçiliği kapazitesinin inşa edilmesine yol açıyor. Resmi kaynaklarda "tarihi" olarak nitelendirilen metin, Türkiye'nin 2011'den bu yana sürdürdüğü insani ve askeri varlığın, artık uluslararası hukuk çerçevesinde kalıcı bir stratejik ortaklığa evrildiğini işaret ediyor.

Uzay limanı projesi: Ekuvator avantajını ekonomiye çevirme

Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ın "tarihi hamle" olarak tanımladığı Somali Uzay Limanı Projesi, Türkiye'nin 198 uyduluk Astralink konstellasyonunun operasyonel omurgasını oluşturması hedefleniyor. Ekuvatora yakınlığı, fırlatma maliyetlerini %30-40 oranında düşüren coğrafi bir avantaj sağlıyor. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ve Roketsan mühendis ekipleri, Mogadişu'nun kuzeyindeki Hobyo bölgesinde yapılı olan saha çalışmaları için yerel otoritelerle koordinasyon sağlıyor. Proje, sadece uyduları fırlatmakla kalmayıp, yer istasyonları, takip radarları ve veri işleme merkezleriyle Somali'ye yüksek teknoloji transferi ve istihdam vaat ediyor. Bakanlık kaynaklarına göre ilk fırlatma rampasının temel atma töreni 2025'in ikinci yarısı için planlanıyor.

Somaliland'ın "bağımsızlık diplomasisi" ve İsrail kartı

Kuzeyde faktö bağımsızlığı sürdüren Somaliland yönetimi, Mogadişu'nun Ankara ile imzaladığı anlaşmanın bir gün ardından, İsrail Dışişleri Bakanlığı'na resmi bir mektup ile "Türkiye'nin bölgedeki etkisini dengelemek" adına diplomatik tanınır ve askeri işbirliği talep etti. Hargeisa kaynaklı açıklamalarda, "Türkiye Somali'den denizcilik ve uzay alanlarında kazanç sağlarken, bizim de uluslararası arenada yer almamız için yeni kapılar arıyoruz" ifadeleri kullanıldı. İsrail henüz resmi bir yanıt vermedi ancak bölge uzmanları, Tel Aviv'in Kızılötesi'de Djibuti ve Eritre üzerinden kurduğu istihbarat ağına Somali kıyılarını da ekleme isteğinin, bu teklifi değerlendirme sebebi olabileceğini kaydediyor. Mogadişu ise bu girişimi "bütünlüğü hedefleyen bir provokasyon" olarak lanse ediyor.

Hasan Şeyh Mahmud: "Ele geçirmeler imkansız" mesajının ardındaki hesap

Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud, son basın toplantısında Türkiye anlaşmasına atıfta bulunarak "Bu topraklarda kimse istediğini ele geçiremez, bizim izinimizle iş yapar" diyerek hem içerideki federasyon muhalefetini hem de dış aktörleri hedef alan sert bir dil kullandı. Cumhurbaşkanı, Al-Şebab ile mücadelenin "son aşamasında" olduğunu, Türk eğitimi komando birimlerinin (Gorgor ve Haramcad) bu başarıda belirleyici rol oynadığını vurguladı. Analistler, Mahmud'un bu tavrının, 2026 seçimlerine girdikçe iç politik meşruiyeti askeri başarılar ve dış politik başarılar üzerinden inşa etme stratejisinin bir parçası olduğunu öne sürüyor.

Bölgesel denge: Kuveyt, Katar ve BAE'lerin gölgesinde Türkiye

Türkiye'nin Somali'deki derinleşmesi, Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Bossaso ve Berbera limanlarındaki yatırımları, Kuveyt ve Katar'ın insani yardımları ile paralel bir seyir izliyor. Farkı, Ankara'nın "askeri eğitim + deniz güvenliği + uzay altyapısı" üçgeniyle tek bir çatı altında hem hard hem soft power araçlarını birleştirmeleri. Diplometrik gözlemciler, bu yapının, Kızılötesi'de Suez-Kara Deniz rotasının güvenliğini tehdit eden hırsızlık ve kararsızlığa karşı bir "güvenlik sağlayıcısı" rolü ödüllendiriyor. Ancak Somaliland'ın İsrail kartı, Etiyopiya'nın denize çıkış anlaşması ve Mısır'ın su güvenliği kaygılarıyla birleşince, bölgenin kırılgan dengesi yeni bir test sürecine giriyor.