Yemen'de 'Ne Savaş Ne Barış': 2026'da Tıkanan Yol Haritası ve İki Ekonomi

Yemen, Eylül 2026'ya girerken "ne savaş ne barış" tanımıyla özetlenen, kırılgan bir askeri duruşun ve tam bir ekonomik ayrışmanın içinden geçiyor. Birleşmiş Milletler'in 2022 Nisan'daki mütareke girişimi resmen sona erse de, çatışma hattı genel çizgisiyle sabit kaldı. Ancak bu "donmuş çatışma" durumu, ülkeyi iki ayrı ekonomik ve idari bölgeye kilitleyerek, 30 milyondan fazla nüfusun geleceğini belirsizliğe bırakıyor.

Diplomatik tıkanma: Masakat yol haritası neden kilitlendi?

Omanya aracılığıyla Arabistan-Houthi (Ensarullah) hattında yürütülen gizli görüşmeler, 2023 sonu ve 2024'te "Yol Haritası" adı verilen bir anlayışa ulaşmıştı. Temel unsurlardan biri, Houthi kontrolündeki bölgelerdeki memur maaşlarının (özellikle eğitim ve sağlık) merkezi banka (Adan şubesinden) ödenmesiydi. Diğeri ise Sana'a Havaalanı ve Hudeyde Limanı'nın tam işlevselliğe kavuşturulmasıydı.

Ancak 2025 ve 2026'nın ilk yarısında süreç dondu. Houthi liderliği, maaş ödemeleri için istedikleri mekanizmanın (merkezi banka rezervlerinin kullanımı ve denetimi) "rüşvet" ve "itanet" içerdiğini, Riyad'ın ise Houthi'lerin silah bırakmadan siyasi meşruiyet kazanmaya çalıştığını öne sürdü. BM Özel Temsilcisi Hans Grundberg, Ağustos 2026 sonundaki Güvenlik Konseyi raporunda, tarafların "güven déficiti"nin aşılmadığını, askeri harekat riskinin düşük olsa da güvenlik boşluğunun artığını kaydetti.

İki para birimi, iki fiyat listesi: Ekonomik ayrışma derinleşiyor

Yemen'in en görünür yarası artık para birimidir. Adan merkezli Başkanlık Liderlik Konseyi (RLK) bağlı Merkez Bankası, 2024'te bankacılık sektörüne müdahale ederek Houthi kontrollü kuzeydeki bankaların Adan'daki merkezleriyle bağlantısını kesti. Yanıt olarak Sana'a da kendi Merkez Bankası'nı kurarak ayrı bir banknot baskısı ve kur politikası başlattı.

Bugün piyasada Adan Riyali (resmi hükümet para birimi) ABD Doları karşısında 1.800-2.000 bandında seyrederken, Sana'a Riyali Houthi otoritesi tarafından 530-550 bandında sabit tutuluyor. Bu ikiz kur sistemi, aynı ülkede yaşayan iki ailenin aynı ürünü almak için kat be kat farklı ödeme yapmasına yol açıyor. Kuzeyde maaşlar yerel parayla ödeniyor ama ithal gıda fiyatları dolar endeksli; güneyde ise maaşlar aylarca gecikiyor ve hiperenflasyon dayanıklılığını zorluyor. Dünya Bankası verilerine göre 2026'da reel GSYH'in 2014 seviyesinin yarısının altında kaldığı tahmin ediliyor.

Kızıl Deniz: Küresel ticaretin "Yemen faturası"

Gazze Savaşı'nın patlak vermesiyle Kasım 2023'te başlayan Houthi deniz saldırıları, 2026'ya kadar kesintisiz de olsa dalgalanarak devam etti. ABD ve İngiltere'nin "Poseidon Archer" operasyonuyla Sana'a ve Hudeyde çevresindeki hedeflere yönelik hava harekatları, Houthi füze/kamikaze UAV envanterini yavaşlattı ama durduramadı.

Sonuç: Kürevi şipariş hattı olan Bab el-Mendep Boğazı'ndan geçiş, büyük konteyner şirketleri (Maersk, MSC, CMA CGM) tarafından neredeyse tamamen terk edildi. Mısır, Suez Kanalı geçiş gelirlerinde 2024-2025 yılında %50-60 oranında kayıp kaydetti. 2026 sonu verilerine göre global konteyner fiyatları (SCFI endeksi) kriz öncesi seviyelerin 3-4 katında seyrediyor. Houthi'ler saldırıları "Filistin dayanışması" olarak çerçeveselerse de, bu kartı Saudi-Arabistan ve Batı ile müzakerelerdeki koz olarak da kullanıyorlar.

Güneydeki çatlak: RLK ve STC dengesizliği

Kuzeydeki Houthi tehdidiyle mücadele eden "resmi" blokun içinde de derin çatlaklar var. Adan'da ikamet eden Başkanlık Liderlik Konseyi (RLK), 8 üyelik yapısıyla iç uyumu sağlamakta zorlanıyor. Özellikle Güney Geçici Konseyi (STC) destekli üyelerle, Islah Partisi (Müslüman Kardeşler kökenli) yakınlığı taşıyan üyeler arasındaki güvenlik ve kaynak paylaşımı kavgası, hükümetin temel hizmetler (elektrik, su, sağlık) sunumunu felç ediyor. Ağustos 2026'da Adan'da yaşanan elektrik protestoları ve güvenlik güçleriyle çarpışmalar, güneyin ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.

İnsani boyut: Fon kesintileri ve "Unutulmuş Kriz"

BM'nin 2026 Yemen İnsani Müdahale Planı (HRP) için talep ettiği 4,3 milyar doların, Ağustos ortası itibarıyla sadece %35'i karşılanabildi. ABD (USAID) ve Avrupalı mülteci fonları, Ukrayna ve Gazze krizleri nedeniyle Yemen bütçelerini kesti. Bu durum, şiddetli akut malnutrisyonla mücadele eden 500 binden fazla çocuğu ve kolera/isuhal salgınlarıyla boğuşan sağlık sistemini doğrudan vuruyor. Sana'a otoritesinin 2024'te BM ve STK personeline yönelik tutuklamaları ve hareket kısıtlamaları, yardımcıların kuzeye ulaşımını daha da zorlaştırdı.

Önümüzdeki aylarda izlenecek göstergeler

• Eylül 2026 BM Genel Kurulu: Grundberg'in yeni bir "siyasi süreç" bildirisi yapıp yapmayacağı.
• Omanya şovinizmi: Masakat'ın tarafları masaya oturtmak için yeni bir girişim (muhtemel ceza teşvikleri/maazeret mekanizması) başlatıp başlatmayacağı.
• Adan Merkez Bankası politikası: Döviz rezervlerini (Saudi/IMF desteğiyle) koruyup koruyamayacağı ve kuru denetleyip denetleyemeyeceği.
• Kızıl Deniz'de ABD gemisi hedef alınması: Herhangi bir ABD savaş gemisinin vurulması durumunda askerî escalation (taşkınlık) riski.

Özetle; Yemen 2026'da askeri bir patlama riskinden ziyade, yapısal çöküş ve idari parçasalmanın huzursuz bir denge içinde sürdüğü bir yılı yaşıyor. Barış için gerekli "güven" ve "kaynak" ikilisinin aynı anda masa başına getirilememesi, ülkeyi geçici bir duraklamadan kalıcı bir bölünme senaryosuna itiyor.