AB Komisyonu 'Dijital Adalet Yasası'nı sundu: Çocuklar için sosyal medya yaşı 16'ya çekilecek

BRÜKSEL — Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, çocukların çevrimiçi güvenliğini sağlamak amacıyla uzun süredir gündemde olan "Dijital Adalet Yasası" (Digital Fairness Act) tasarısını bugün resmi olarak yayımladı. Tasarının en çarpıcı maddesi, üye ülkelerinin uygulama alanına gireceği dijital rızaya verilebilecek minimum yaşın 16'ya çıkarılması yönündedir; mevcut Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) kapsamında bu yaş 13-16 aralığında ülkeye göre değişiklik gösteriyordu.

Brüksel'den yapılan resmi açıklamada, Yürütme Başkanı Ursula von der Leyen'in "Dijital dönüşümün insan odaklı olması" talimatıyla hareket edildiği belirtildi. Tasarı; büyük platformların (VLOPs/LOSEs) sistemik risk analizlerine "çocuklara yönelik bağımlılık unsurlu tasarım kalıpları" ve "algoritmik manipülasyon" kriterlerini de ekleyerek, bu riskleri azaltmadıkları takdirde global cirolarının yüzde 6'sına kadar idari para cezası ödemelerini öngörüyor.

Yaş doğrulamada 'AB Dijital Kimlik Cüzdanı' standardı

Tasarıya göre platformlar, kullanıcı yaşını tespit etmek için yalnızca "kullanıcı beyanı"na güvenmekten men edilerek, AB Dijital Kimlik Cüzdanı (EUDI Wallet) altyapısıyla uyumlu, gizliliği koruyan ve merkezi olmayan bir yaş doğrulama mekanizması kurmak zorunda kalacak. Komisyon yetkilileri, bu mekanizmanın "kimlik numarası paylaşmadan sadece '16 yaş üstü mü?' sorusuna evet/hayır cevabı veren" sıfır bilgi kanıtı (zero-knowledge proof) protokülleriyle çalışacağını aktardı.

Yasaklanacak diğer uygulamalar arasında; çocuklara yönelik profil tabanlı reklamcılığın tamamen engellenmesi, "sonsuz kaydırma", "otomatik oynatma" ve "bildirim yağmuru" gibi dikkat ekonomisi araçlarının çocuk profillerinde varsayılan olarak kapalı tutulması yer alıyor. Platformlar, 16 yaş altı kullanıcılar için kronolojik (algoritmik olmayan) akışı varsayılan sunmak zorunda.

Türkiye'deki yansımalar ve 5651 sayılı kanun

AB sürecinin Türkiye'ye yansıması da gündeme geldi. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) kaynaklarına göre, 5651 sayılı Kanun'un "içerik ve yer sağlayıcıları" tanımını genişleterek "sistemik riskler" kavramını içerecek şekilde bir taslak metin hazırlanmakta. BTK, yaş doğrulama altyapısında Türkiye'nin kimlik altyapısı (e-Devlet) ile entegre çalışabilecek yerli bir çözüm geliştirildiğini, AB standartlarıyla uyumluluk testlerinin sürdüğünü belirtti. Uzmanlar, tasarının Meclis'ten geçmesi halinde Türkiye'deki platformların 2027 sonuna kadar uyum sağlaması gerekeceğini öngörüyor.

Sivil toplum kuruluşları tasarının "geç kalınmış ama kapsayıcı" bir adım olduğunu değerlendirirken; Meta, TikTok ve X gibi devlerin temsilciliğini yapan Dijital Avrupa lobi grubu, "yaş doğrulama maliyetlerinin ve teknik uygulanabilirliğin" zorluğunu gerekçe göstererek tasarının "çapraz sınırlı ticareti engelleyeceğini" iddia eden bir pozisyon kağıdı yayımladı. Komisyon, tasarının Parlamento ve Konsey görüşmelerine sunulduğunu, 2027 başında yürürlüğe girebileceğini sinyallerdi.