Ankara Kalesi surlarının taşları nereden geldi? Roma'dan Osmânî'ye 7 bin yılın tanığı

Başkentin simgesi Ankara Kalesi, gün ışığında parlayan sur duvarlarıyla sadece bir askerî üs değil, asırlar boyu farklı medeniyetlerin malzemesini kendi bedeninde birleştiren bir "açık hava müzesi" niteliği taşıyor. Ankara Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nce koordineli, Hacettepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nün bilimsel danışmanlığında yürütülen restorasyon ve kazı çalışmaları, surların inşaat malzemesinin kaynağına dair somut kanıtlar ortaya koydu.

Antik kentlerin taşları surları yükseltti

Bilim komitesi başkanı Prof. Dr. Veli Köse'nin yaptığı açıklamalara göre, kale surlarının inşasında kullanılan büyük çerçeve taşları (spolya), çevre antik kentlerden; özellikle batıda yer alan Ankyra (Roma Dönemi Ankara) kentinin hamam, tiyatro ve tapınak yapılarının yıkıntılarından temin edilmiş. Kazı alanında, surların temel seviyesinde Hitit, Frig, Roma, Bizans ve Selçuklu dönemlerine ait keramik parça ve mimari parçaların karışık stratigrafisi tespit edildi. Bu durum, kalenin üzerine çıkma stratejisinin antik bir "kaya mezarı" nekropol alanı üzerine kurulduğunu da kanıtlıyor.

Dört farklı inşaat tekniği aynı duvarda

Restorasyon ekibinin tespitlerine göre, kuzey ve doğu surları Roma dönemi "opus quadratum" (kesme taşı) tekniğiyle, batı surları ise Bizans dönemine ait "opus mixtum" (karışık teknik) ile yükseltilmiş. Selçuklu döneminde (1227-1246) Keykavus I ve Keyhüsrev II dönemlerinde yapılan onarımlarda kesme taş ve tuğla arka dolgu (karkas) yöntemi, Osmânî döneminde (1832 Mahmut II onarımı) ise kesme taş ve horasan harcı kullanılmış. Sur duvarlarında hâlâ görülebilen Roma dönemi yazıtlı bloklar, Bizans haç motifi taşıyan süsleme taşları ve Selçuklu kale beşiği epigrafik parçaları, kaleyi bir "kronoloji duvarı" haline getiriyor.

İç kale'de 7 bin yıllık yerleşim kanıtı

İç Kale (Şehremi) bölgesinde 2018-2024 yılları arasında yapılan derin kazılarda, erken bronz çağına (M.Ö. 3000-2000) dayanan yapı kalıntıları ve Frig dönemi (M.Ö. 8. yüzyıl) fırın kalıntıları ele geçirildi. Bu buluntular, Ankara Kalesi'nin tarihi Roma dönemi (M.Ö. 25 Galatların baskını) ile sınırlı olmadığını, en az 5000 yıl sürekli yerleşim izi taşıyan bir "höyük kalesi" olduğunu kanıtladı. Kazı alanından çıkarılan buluntular, Ankara Arkeoloji Müzesi'nde "Kale Katmanları" sergisiyle ziyaretçilere sunuluyor.

Ankara Valiliği'nce 2024 yılı faaliyet raporunda da kaydedilen bu veriler, kaleyi sadece bir turistik durak noktası olmaktan çıkarıp, Anadolu'nun kentleşme sürecini belgeler bir arkeolojik arşiv olarak konumlandırıyor. Restorasyon çalışmaları, özgün dokunun korunması ilkesiyle (Venedik Karta/Uluslararası Anıt ve Alanlar Kurtarma Kriterleri) sürdürülüyor.