Ankara Metrosu'nda Reklam Panoları Tartışması: Kent Estetiği mi, Belediye Geliri mi?

Ankara — Ankara Büyükşehir Belediyesi (ABB) bünyesindeki EGO Genel Müdürlüğü'ne bağlı metro istasyonu çıkışlarına yerleştirilen devasa reklam panoları, kamusal alanın ticarileştirilmesi ve görsel kirlilik tartışmasını yeniden alevlendirdi. Vatandaşlar ve sivil toplum kuruluşları, panolların yayala geçit genişliğini aştığı, köşe başlarında görüş mesafesini kestiği ve kent estetiği yönetmeliğinin ruhuna aykırı olduğu yönünde şikayetler iletirken; belediye tarafından "yönetmelik çerçevesinde ve gelir sağlamak amacıyla" yapıldığı savunuluyor.

Gelir kapısı mı, görsel kirlilik mi?

Ankara metrosu günlük ortalama 400 bini aşan yolcu hacmiyle başkentin en yoğun toplu taşıma şebekesini oluşturuyor. Bu yoğunluk, reklamcılar için en değerli "envanter"i demetro çıkışlarını yapıyor. Belediye kaynaklarına göre metro istasyonu çıkışları ve geçitleri için yapılan ihaleler yıllık milyonlarca lira bedelle kazandırılıyor. Ancak bu gelir modeli, kent planlaması uzmanları tarafından "kısa vadeli kira gelirleri için uzun vadeli kent kimliğinin feragat edilmesi" olarak tanımlanıyor.

Yönetmelik uygulamasındaki boşluklar

ABB'nin 2021'de güncelleyip 2023'te de revize ettiği "Kent Estetiği Yönetmeliği", reklam panolarının boyutları, yerleşim mesafeleri ve ışıklandırma standartları konusunda kesin kurallar koyuyor. Yönetmelik maddelerine göre panolar; yapı çizgisinden belirli bir öteye çıkamaz, yayla yolu genişliğini en az 1,50 metre korumak zorundadır ve ışık şiddeti sürücüleri rahatsız etmeyecek seviyede tutulmalıdır. Ancak saha gözlemlerinde; Kızılay, Ulus, Gar, AŞTİ ve Yenimahalle istasyonu çıkışlarında monte edilen çift yüzlü, aydınlatmalı dev panoların; yayla yolunu daralttığı, tekerlekli sandalye ve bebek arabası geçişini engellediği ve yönetmelikteki "maksimum yüzey alanı" sınırlarının zorlandığı tespit ediliyor.

Mimarlar Odası: "Kamusal alan ihalesi değil, hak edinim alanıdır"

TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi, konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede, metro çıkışlarının "kamusal mekânın en hassas noktaları" olduğunu vurguladı. Odadan yapılan açıklamada, "Bu alanlar reklam panosu sergileme alanı değil, vatandaşın güvenli, estetik ve erişilebilir kent hakkının gerçekleştiği noktalardır. Gelir getirdiği için her boşluğa panel dikmek, kent estetiği yönetmeliğinin amacını çürütmektedir" denildi. Odası ayrıca, panoların demontajı veya yer değiştirilmesi durumunda betonarme zemine verilen hasarın onarım maliyetinin de belediye bütçesine yansıyacağını kaydetti.

Belediyeden "denetim süreci devam ediyor" mesajı

Ankara Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı yetkilileri, habere atıfta bulunulmamak kaydıyla yapılan açıklamada; "Kent Estetiği Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde ihale şartnameleri hazırlanmakta, montaj sonrası denetimler yapılıp uygunluk belgesi alınmaktadır. Şikayetler üzerine inceleme ekipleri görevlendirilmiştir" ifadelerini kullandı. Ancak yerel basın mensuplarının ve vatandaşların paylaştığı görüntülerde, onaylı proje ile as-built (yapıldığı gibi) durum arasında farklılıklar olduğu, özellikle panoların ayakları ve konsolları yayla yoluna doğru uzandığı görülüyor.

Diğer kentlerden örnekler ve olası süreç

İstanbul'da İBB'nin 2020 sonrası başlattığı "Reklamsız İstanbul" ve "Görsel Kirliliği Önleme" projeleri kapsamında metro ve metrobüs istasyonu çıkışlarındaki dev panoların kaldırılıp, daha küçük, entegre ve dijital yönlendirme sistemlerine geçildiği hatırlanıyor. İzmir'de de benzer süreçte belediye gelirlerinin kırpılması yerine, reklam alanlarının kalite standartlarına yükselterek birim fiyatın artırıldığı strateji izlendi. Ankara'da da önümüzdeki aylarda belediye meclisinde gündeme gelebilecek "Metro İstasyonu Çıkış Reklamcılığı Yönetmeliği" taslağı ile bu dengenin yeniden kurulması bekleniyor.