Azerbaycan okullarında hijap kısıtlaması: Protestolar çıktı, Türkiye ile gerginlik yarandı

Bakü — Azerbaycan Bakanlar Kabinesi'nin 21 Eylül 2026 tarihli kararuyla yürürlüğe giren yeni okul forma yönetmeliği, öğrenci ve öğretmenlerin hijap takmasını kesin olarak engelleyerek ülkede geniş yankı uyandırdı ve stratejik müttefiki Türkiye ile diplomatik bir gerginlik yarattı.

Yönetmelik, "laik eğitim ortamının bozulmaması" ve "görünürlüğü standartlaştırma" gerekçesiyle hem kız öğrencilerin hem de kadın öğretmenlerin başörtüsü takmasına mani olan kıyafet kurallarını getiriyor. Kararın ilanı ardından Bakü'nün Dərnəgül, Nəsimi ve Nardaran semtlerinde aynı gün içinde spontan toplanan onlarca anne ve sivil toplum aktivi, okul müdürlüklerinin önünde "Eğitim hakkımız, dinimiz bizim" yazılı plakartlarla eylem yaptı. Polis, Nardaran'da dağıtma çağrısı yaparken, bazı gözlemciler az sayıda gözaltına alındığını aktardı.

Türkiye'den ilk resmi tepki Dışişleri Bakanlığı'ndan geldi. Bakanlık, "Azerbaycan'ın iç işlerine karışmamakla birlikte, temel hak ve özgürlükler çerçevesinde dinî inanç ifadesinin kısıtlanması endişe verici" ifadelerini kullandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da AK Parti Grubu toplantısında konuya değinerek, "Kardeş ülkemizde müslüman kız çocuklarımızın okula gitme hakkı engellenemez" mesajını verdi. Ankara'daki Azerbaycan Büyükelçisi Müzaffər Mövludov, Dışişleri'ye çağrılarak Türkiye'nin kaygılarının iletildiği belirtildi.

Bakü ise tepkileri "iç işlerine müdahale" olarak reddetti. Milli Meclis Başkanı Sahibe Qafarova, "Azerbaycan laik bir devlettir, eğitim kurumlarımız anayasa ve kanunlarla düzenlenir. Forma yönetmeliği dinî sembolleri değil, eşitlik ve disiplini hedefler" konulu yazılı bir açıklama yayınladı. Dini İşler Komitesi de "Okul forma kuralları 2010'dan beri mevcut, yeni yönetmelik sadece uygulama detaylarını netleştirdi" diyerek sürecin idari bir güncelleme olduğunu vurguladı.

Hukuki arka planına bakıldığında, Azerbaycan 2009 Dini Özgürlük Yasası ve 2011 değişiklikleriyle resmi kurumlarda dinî kıyafet yasağını anayasal temellendirmişti. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) de 2017 ve 2020 karalarında bu yasağın "gerekli ve orantılı" olduğunu kabul etmiş, bireysel başvuruları reddetmişti. Yeni yönetmelik ise bu çerçeveyi okul forması standartlarıyla birleştirerek, denetimi müdürlüklerden alıp ilçe eğitim direksiyonlarına bağladı.

Uzmanlar, gerginliğin kısa vadede diplomatik notalaşmayla sınırlı kalacağını, ancak orta vadede Bakü-Ankara eksenindeki "kardeşlik" retoriğinin sınanacağını öngörüyor. Özellikle Güney Kafkasya'da Türkiye'nin etkisi ve enerji koridorları üzerindeki ortak projeler göz önüne alındığında, her iki tarafın da kırılma noktasını aramayacağı, ancak iç politik hedef kitlesi karşısında sert tutum korumak zorunda kalacağı değerlendiriliyor.