Birleşmiş Milletler 5 asırlık Mercator haritasını değiştirdi: 164 ülke yeni standarta imza attı

Birleşmiş Milletler (BM), geçtiğimiz hafta New York merkezli Genel Kurulu toplantısında tarihi bir kararla 1569 yılından beri denizcilik ve eğitimde standart olan Mercator projeksiyonunun yerini, ülkelerin gerçek alan oranlarını yansıtan eşit alanlı (equal-area) bir harita projeksiyonuna bırakmasına onay verdi. Karar, 193 üye ülke arasından 164'ünün desteklediği bir konsensüsla alındı.

Neden şimdi, neden Mercator değil?

Flamlı kartograf Gerardus Mercator tarafından 1569'da geliştirilen projeksiyon, kuzey-güney eksenindeki mesafeleri büyüterek ecuador'a yakın ülkeleri —özellikle Afrika, Güney Amerika ve Güney Asya— gerçeklerinden çok daha küçük gösterir. Örneğin Mercator'da Güney Amerika Avrupa'dan küçük görünürken, gerçekte Avrupa'nın neredeyse iki katı büyüklüğündedir. Grönland ise Afrika ile neredeyse aynı büyüklükte çizilir; oysa Afrika Grönland'dan 14 kat büyüktür. Bu distorsiyon, yüzyıllardır coğrafi algıyı ve dolayısıyla jeopolitik ağırlığı Batı merkezli bir çerçeveye hapsolmasına neden olduğu için eleştirilirdi.

Eğitim ve resmi kurumlarda geçiş süreci başlıyor

BM Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) koordinasyonunda hazırlanan geçiş planına göre, üye ülkeler milli eğitim müfredatlarındaki duvar haritaları ve dijital coğrafi bilgi sistemlerini (CBS) yeni projeksiyona uygun hale getirmek için 24 ay süresi tanındı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in ofisinden yapılan açıklamada, yeni haritanın "küresel adalet, eşitlik ve sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle tutarlı bir dünya görüsü" sunacağı vurgulandı. Uzmanlar, kararın sadece kartografik bir düzeltme değil, "Kuzey-Güney" ayrışmasının sembolik ve pratik kırılması anlamına geldiğini kaydediyor.

Hangisi yeni standart? Gall-Peters mi, AuthaGraph mı?

Resmi kararda kullanılacak spesifik projeksiyonun teknik adı (Gall-Peters, Mollweide, AuthaGraph veya hibrit bir model) henüz BM Kartografik Standartlar Komitesi'nin yayınlayacağı teknik ekte netleştirilecek. Ancak karar metninde "alan doğruluğu (area fidelity)" ve "kıta kıtası oranlarının korunması" kriterleri öne çıkarıldı. Bu, en yaygın eşit alanlı alternatif olan Gall-Peters projeksiyonunun güçlü aday olduğunu, ancak şekil bozulmasını minimize eden daha modern AuthaGraph gibi modellerin de değerlendirildiğini gösteriyor. Bilim insanları, herhangi bir tek projeksiyonun mükemmel olmadığını, ama Mercator'ın "alan yanlılığı" açısından artık kabul edilemez durumda olduğunu vurguluyor.