Kurt Campbell: ABD'nin Çin Stratejisini Yazan 'Asya Mimarı'nın Gizli Haritası

Washington'un 'Çin uzmanı' unvanından çok öte, 2020'lerin jeopolitik kestiriminin asıl kalem sahibi olarak anılan Kurt Campbell, bugün ABD dış politikasının en etkili ve en az gürültülü mimarlarından biri olarak duruyor. 1957 New York doğumlu, Princeton ve Oxford (Rhodes Bursiyer) mezunu diplomat, Clinton, Obama ve Biden yönetimlerindeki üst düzey görevlerle —Doğu Asya-Pasifik Başkan Yardımcılığı, NATO Büyükelçiliği, Beyaz Sarayı Hindistan-Pasifik Koordinatörlüğü ve son olarak Dışişleri Bakanlığı Yardımcılığı— ABD'nin 'Pivot to Asia' (Asya'ya Dönüş) retoriğini somut bir ittifak mimarisine dönüştürdü.

"Rekabet, Çatışma Değil" Doktrininin Mimarısı

Campbell'in izi, 2011 yılında Foreign Affairs dergisinde Hillary Clinton ile birlikte yazılan "Amerika'nın Pasifik Yüzyılı" makalesiyle başlasa da, asıl somutlaşması Biden yönetiminde yaşandı. Ulusal Güvenlik Konseyi (NSC) Hindistan-Pasifik Koordinatörü olarak ilk iki yılda (2021-2023), Çin politikasını "entegrasyon"dan "rekabet" eksenine kaydırarak, bu rekabetin "çatışmaya" kaymaması için bir dizi koridor ve kural koydu. Bu dönemde Pekin ile yüksek seviyeli diplomatik kanalların açık tutulması (Blinken'in Pekin ziyareti, Biden-Xi Bali ve San Francisco toplantıları) ile askeri caydırmanın (AUKUS, Filipinler askerî erişim anlaşmaları) paralellikla yönetilmesi, "Campbell Metodu" olarak literatüre girdi.

İttifakların "Örgü" (Latticework) Mimarisi

Campbell, hub-and-spoke (merkezli çubuklu) eski ABD ittifak modelini, müttefikler arası doğrudan bağları kesen bir "örgü" (latticework) yapısına evriltmeyi hedefledi. Bu çerçevede üç kırılma noktası öne çıkar:

• AUKUS (Eylül 2021): Avustralya'ya nükleer propulsiyonlu denizaltı transferi, sadece bir silah satışı değil, ABD-UK-Avustralya endüstriyel-tasksik entegrasyonu ve Pasifik'te sürekli varlık garantisiydi. Campbell, sürecin en zor diplomatik kırılmaları (Fransa ile kriz) arka planda yönetti.
• Japonya-Kore Uzlaşı (Kamp David, Ağustos 2023): Yıllardır donuk olan Tokyo-Seul ilişkilerini, ABD'nin güvenlik şemsiyesi altına alarak tarihi bir üçlü zirveye taşımak, Kuzey Kore ve Çin caydırması için en kritik hamlelerden biri olarak kaydedildi.
• Filipinler ve Pasifik Adaları: Ferdinand Marcos Jr. döneminde ABD-Filipinler MDT (Ortak Savunma Antlaşması)'nın canlandırılması, 9 yeni askerî erişim noktası (EDCA) ve Solomon Adaları Büyükelçiliğinin yeniden açılması, "İkinci Zincir" caydırmasını tamamladı.

Ekonomik Güvenlik: "Küçük Bahçe, Yüksek Çit"

Campbell'in koordinatörlüğünde doğan Hindistan-Pasifik Ekonomik Çerçevesi (IPEF), pazar erişimi vermeyen ama tedarik zinciri dayanıklılığı, temiz enerji, vergi/hile mücadelesi ve ticaret kolaylaştırma üzerine kurulu yeni bir model oldu. Daha kritik olanı, "Küçük bahçe, yüksek çit" (Small yard, high fence) doktriniyle semikondüktör, yapay zeka ve kuantum teknolojilerinde Çin'e giden ileri seviye yonga ve ekipman ihraç kontrollerinin (BIS kuralları, Nisan 2023 ve Ekim 2024 güncellemeleri) mühendisliğiydi. Bu politikalar, TSMC'nin Arizona yatırımları ve Japonya-Hollanda (ASML/Tokyo Electron) koordinasyonu ile donatıldı.

Tayvan: "Durum Değişikliğine Karşı Dayanıklılık"

Campbell için Tayvan, stratejik belirsizlik (strategic ambiguity) politikasının "güncellenmesi" demek değil, Pekin'in tek taraflı statüko değişikliğine maliyeti artırmak demekti. 2022 Pelosi ziyareti sonrası Çin'in büyük ölçekli manevralarına karşılık, ABD'nin Tayvan Denizi'ndeki serbest gezinme operasyonlarını (FONOP) artırması, yonga yasaklarının Tayvan'ın kritik silikon kaynağı (TSMC) üzerinden kalibre edilmesi ve 2024-2025 döneminde Tayvan'ın kendi asimetrik savunma harcamalarını (HARP programı, füzeler, dronelar) hızlandırması için arka planda yapılan diplomasi, Campbell'in parmak izlerini taşıyor.

2024 Seçimleri Sonrası: Miras ve Süreklilik

Kasım 2024 ABD başkanlık seçimleri sonucuna bakılmaksızın, Campbell'in kurduğu yapısal altyapı —AUKUS'un kongre onaylı çok yıllık finansmanı, QUAD'ın kurumsallaşması, IPEF'in temin zinciri anlaşmasının (2024 sonu) imzalanması— "geri alınamaz" niteliğinde bir süreklilik kazandırdı. Eğer Demokrat adayı kazandıysa Campbell görevine devam ederek (veya Danışman rolünde) bu mimariyi derinleştiriyor; Republikan adayı (Trump) kazandıysa bile "Amerika Birinci" izolasyonculuğunun, müttefiklerin paylaşımını (burden sharing) zorlayarak ittifak çerçevesini zayıflatmaması için kurulan kurumsal kemerler (Campbell'in "kurumsal hafıza" ve personel atamaları aracılığıyla) devreye girmiş durumda.

Türkiye ve Orta Koridor Bağlamı

Ankara için Campbell'in stratejisi, "Orta Koridor" (Orta Asya-Güney Kafkasya yolu) vizyonu ile Hindistan-Pasifik ekonomik güvenlik çerçevesi (IPEF, yonga zincirleri, nadir toprak elementleri) arasında bir kesişim alanı yaratıyor. ABD'nin Çin'e bağımlılığını azaltma çabası (Friend-shoring), Türkiye'nin bölgesel lojistik hub ve savunma sanayii (Bayraktar, yonga paketleme potansiyeli) rolüyle bu çerçeveye entegre olma fırsatı sunuyor. Campbell'in "müttefiklerle endüstriyel taban paylaşımı" vurgusu, Türkiye-ABD savunma sanayii işbirlikleri (F-16, F-35 süreci dışında yeni alanlar) için bir kapı açabiliyor.

Özetle; Kurt Campbell, 21. yüzyılın belirleyici rekabet alanını (Hindistan-Pasifik) tanımlayan, onun kurallarını yazan ve bu kuralları dayatacak ittifak mühendisliğini yapan isimdir. Onun mezarlık taşı değil, hâlâ yazılıyor olan bir "stratejik kitapçık" olarak okunması gerekiyor.