İşi Durdurma Yetkisi: Uzman Karar mı Veriyor, İşveren Mi? 6331 Sayılı Kanun Ne Diyor?

İş yerlerinde oluşan ölümlü kazaların ardından gündeme gelen "işi durdurma yetkisi", 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 25. maddesiyle iş sağlığı uzmanlarına ve işyeri hekimlerine tanınan bir haktır. Ancak sahada bu yetki, "kâğıt üzerinde kalıyor" eleştirisiyle karşılaşıyor.

Yasal dayanak nedir, kim durdurur?

Kanun maddesi, çalışanların yaşamını tehlikeye atan "immadi tehlike" hallerinde iş sağlığı uzmanının veya işyeri hekiminin işi durduracağını, durumu işverene bildireceğini ve işveren düzelterek başlatmazsa il/ilçe iş ve sosyal güvenlik müdürlüğüne haber vereceğini öngörür. Yetki, işverene değil, uzmana aittir; ancak işi fiziksel olarak durdurma gücü (anahtarı çevirme, makineyi kapatma) genellikle işveren veya sahadaki yetkililerdedir.

Neden "kâğıt üzerinde" kalıyor deniliyor?

Uzmanlar, işi durdurma kararı aldıklarında yazılı bildirim yaparlar. İşveren bu kararı kabul etmezse veya geciktirirse süreç denetim ve idari para cezasına (2024 yılı için tek ihlal başına 55.558 TL) bağlanır. Pratikte ise üretim kaybı korkusuyla işverenler, uzmanı baskılayabilir, kararın geçerliliğini sorgulayabilir veya "risk değerlendirmesi yapıldı, tehlike yok" diyerek üretime devam ettirebilir. Uzmanın tek silahı yazılı bildirim ve sonrasında müddüre haber vermesidir; bu süre zarfında işçiler tehlikeli alanda kalmaya devam edebilir.

İşçi ne yapmalı?

Kanun, işçinin de kendi hayatını tehlikeye atan bir işi yapmama hakkını (26. madde) tanır. İşçi, tehlikeyi bildirdiği halde işveren önlem almazsa işi yapmayı reddedebilir; bu durumda ücreti kesilemez. Ancak bu hak da sahada "işten çıkarma korkusu"yla kullanılamıyor.

Çözüm ne?

Uzmanların işi durdurma yetkisinin "icraı" gücünün (polis/jandarma desteğiyle anında durdurma) güçlendirilmesi ve işverensiz denetim mekanizmasının işletmelerde daha etkin devreye sokulması gündemdedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı son dönemde denetim sayısını artırdığını, 2023'te 45 binden fazla denetim yapıldığını ve 1.2 milyar TL'ye yakın idari para cezası kesildiğini açıklamıştı.