Malatya ve Göreme'de Quad Kazaları: İki Ölüm, Ortak Tehlike: Turistik ATV Kiralama Denetlenmiyor

Türkiye'nin iki farklı noktasında, neredeyse aynı günlerde meydana gelen quad ve ATV kazaları, popüler bir turistik aktivitenin güvenlik boşluğunu bir kez daha gündeme getirdi. Malatya'da Belçika asıllı Türk vatandaşı Charloili, Göreme'de (Nevşehir) ise bir sürücü, araç devrilmesi ve çarpma sonucu yaşamını yitirdi. İki olayda da soruşturmalar sürerken, sektör profesyonelleri ve hukukçular "denetimsiz kiralama" ve "standartsız eğitim" risklerine dikkat çekiyor.

Malatya: Belçika'dan Gelen Turist Kaybetti

Olay, Malatya ili sınırları içinde, turistik rotaların dışında kalan bir bölgede gerçekleşti. Belçika'nın Charleroi kentinde yaşayan, çift vatandaşı Charloili, özel bir gezide veya bireysel kiralama yoluyla quad kullanırken kontrolü kaybedip devrildi. Jandarma ekipleri olay yerinde inceleme yaparken, cenaze işlemleri ve vatanına sevkiyat süreci için Belçika Konsolosluğu devreye girdi. Aileye ulaşım ve tanık ifadeleri alındı; kazanın hızdan mı, yol şartlarından mı kaynaklandığı inceleniyor.

Göreme: Kapadokya Turizminin Karanlık Yüzü

Dünya mirası listesinde yer alan Göreme vadilerinde, quad/ATV turları yoğun talep gören birer ürün. Kazada ölen sürücünün kimliği ve aracın kiralandığı firma henüz resmi açıklanmadı. Bölge sakinleri ve rehberler, vadideki dar ve kaygan yolların, deneyimsiz sürücülere kiralama yapıldığında ölümcül sonuçlar doğurduğunu söylüyor. Nevşehir Valiliği ve İl Turizm Müdürlüğü, olayı takip eden kurumlar arasında.

Sistemik Boşluk: Kiralama Şartları, Sigorta ve Denetim

Trafik Kanunu'na göre quad/ATV'ler "karayolu taşıtı" tanımına girdiği için ruhsat, sigorta ve ehliyet şartı arar. Ancak turistik kiralamalarda bu araçlar genellikle "saha içi" kullanımı gerekçesiyle trafikten menzil dışı bırakılıyor. Bu boşluk şu riskleri yaratıyor:

• Zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) yapılmaması; kazada mağdurun tazminat hakkının şahıs sigortalarına veya kiralayan firmanın mal varlığına kalması.
• Kiralama öncesi sürücü yetkinlik testinin (pratik sürüş, yol bilinci) yapılmaması.
• Kask, dizdirsek, göğüs koruyucu gibi koruyucu ekipman zorunluluğunun denetlenmemesi.
• Firmaların TÜRSAB veya belediye kayıtları dışında, "gizli stok" olarak quad işletmesi yapması.

İstatistikler ve Mevzuat Çerçevesi

TÜİK ve Emniyet Genel Müdürlüğü trafik istatistiklerine göre son beş yılda motorlu kara araçları kategorisindeki "diğer" araçlara (quad/ATV dahit) ait ölümcü kazalar artış gösterdi. 2023 verilerinde bu kategoride yıllık 100'ü aşan ölümlü kaza kaydedildi. Turizm Bakanlığı 2022'de yayımladığı "Turistik Araç Kiralama Yönetmeliği" taslağında quad/ATV için ayrı bir madde öngörmemiş; bu da denetimi belediyelere ve valiliklere bırakıyor. Kapadokya'da 2024-2025 sezonunda yapılan denetimlerde 12 firmaya yönetmelik aykırılığı cezası kesildi, 3'ünün faaliyetine ara verildi.

Yargı Süreci ve Konseyler

Her iki kazada da "kasten öldürme" veya "kaza sonucu ölüm" suçlaması kapsamında adli inceleme başlatıldı. Malatya olayında yabancı uyruklu vatandaş olması sebebiyle konsolosluk takibiyle dosya uluslararası boyut kazanıyor. Göreme'de kiralayan firmanın sorumluluğu, sözleşme şartları ve araç bakım kayıtları savcılık tarafından temin edilecek. Hukukçular, standart kiralama sözleşmesinde "kullanım riski kabulü" maddelerinin haksız şart sayılıp iptal edilebileceğini hatırlatıyor.

Turizm şehri olarak pazarlanan bölgelerde, "eğlence" paketi olarak satılan quad/ATV turlarının; eğitim, sigorta, denetim ve acil müdahale planı olmadan sürdürülebilirliği tartışmalı. Otoriteler, yaz sezonu kapanışına doğru denetimleri artırma kararı aldığını belirtti.