Meclis'te Şeker Fabrikaları Teklifi Reddedildi: CHP-İYİ Parti 'Çiftçi İçin Kayıp' Dedi, Bakanlık Yeni Destek Fiyatını Açıklar mı?

TBMM Tarım ve Orman Komisyonu'nda gündeme gelen ve muhalefet partileri tarafından "kırsal kalkınma ve gıda güvenliği" gerekçesiyle savunulan şeker fabrikaları teklifi, Cumhurbaşkanlığı İttifakı (AK Parti-MHP) oybirliğiyle reddedildi. Teklif, 2018-2020 döneminde özelleştirilip kapatılan devlet fabrikalarının işletilmesi ve şeker pancarı üretici destek fiyatının güncel infasyon oranlarının çok üzerinde yeniden belirlenmesini içermiyordu.

Arka Plan: Kapalı Fabrikalar ve İthalat Yükü

Türkiye'nin şeker sektörü son on yılda radikal bir dönüşüm geçirdi. 2018'de başlayan özelleştirme sürecinde Türk Şeker Fabrikaları A.Ş.'ye bağlı 14 fabrikadan 11'i satıldı veya kiralandı; bu fabrikaların çoğu sonrasında operasyonel nedenlerle üretimi durdurdu. Sektör verilerine göre kapatılan fabrikaların yıllık işleme kapasitesi yaklaşık 2,5-3 milyon ton şeker pancarına tekabül ediyordu. Bu boşluk, son yıllarda artan ithal kontenjanları ve yüksek küresel fiyatlarla dolduruldu. TÜİK verilerine göre Türkiye, son sezonlarda yıllık 1-1,5 milyon ton arası ham şeker ithalatı yapmak zorunda kaldı; bu da cari açığa ve tüketici fiyatlarına baskı yarattı.

Muhalefet Ne İstiyordu, İktidar Neden Reddetti?

CHP ve İYİ Parti imzalı teklif metninde; "Kapanan fabrikaların Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) veya kooperatifler aracılığıyla yeniden işletilmesi", "Üreticiye ödenen destek fiyatının, maliyet artışını (gübre, motorin, tohum, işçilik) karşılayacak seviyeye çekilmesi" ve "İthalat dışı kökenli şeker alımının önlenmesi" maddeleri yer alıyordu.

Komisyon toplantısında söz alan CHP Tarım Sözcüsü, "Fabrikalar kapatıldığında sadece işçi değil, o bölgenin ekonomisi öldü. Pancar fiyatı üreticinin elinde kalmıyorsa tarım sürdürülemez" diyerek, hükümetin "serbest piyasa" argümanının çiftçiyi korumadığını savundu. İY'I Parti temsilcisi ise "Şeker ithalatı için ayrılan milyarlar, bu fabrikaları yenilemek için harcansaydı bugün ithal bağımlılığımız olmazdı" tespitinde bulundu.

AK Parti ve MHP milletvekilleri red gerekçesinde; "Özelleştirme sözleşmelerinin uluslararası hukuk boyutu, tek taraflı iptalin ihlal yaratacağı", "Devletin doğrudan üretici olmasının piyasa mekanizmasını bozacağı" ve "Mevcut destek politikalarının (toprak işleme, gübre, diesel destekleri) yeterli olduğu" argümanlarını öne sürdü. Bakanlık yetkilileri özel oturumlarda, "Destek fiyatı tek başına çözüm değil, verimlilik artırımı hedefleniyor" mesajını verdiği biliniyor.

Piyasa Beklentisi: Eylül Destek Fiyatı Kararı Kritik

Red kararı sonrası tüm odaklanma, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Eylül ayı başında açıklayacağı 2024-2025 üretim sezonu şeker pancarı destek fiyatına kaydı. Geçen sezon destek fiyatı ton başına 1.450 TL olarak belirlenmiş; ancak üretici maliyet endeksleri (TÜİK TÜFE/Yİ verileri baz alındığında) aynı dönemde %60-70 civarında artış göstermişti.

Sektör temsilcileri ve tarım ekonomistleri, Bakanlığın bu yıl destek fiyatını en az %50-60 artışla 2.200 - 2.400 TL bandına çekmesi durumunda, çiftçinin ekim niyeti güçleneceğini; aksi takdirde ekim alanlarının daralması ve yeni sezonda ithal ihtiyacının artacağı yönünde uyarıyor. Bakan İbrahim Yumaklı'nın geçtiğimiz haftalardaki açıklamalarında "Üretici kârını gözeteceğiz, ama tüketiciyi de koruyacağız" dengesi kurduğu gözlemleniyor.

Tüketiciye Yansıma: Şeker Fiyatları Nereden Geliyor?

Perakende piyasalarda kristal şeker fiyatları son aylarda marka ve mağaza zincirine göre 35-45 TL/kg bandında seyrederken, bu fiyatın temel belirleyicisi ithal ham şeker maliyeti (Londra ICE No.5 borsası fiyatı + flete + gümrük) ve iç piyasa lojistik giderleri. Eğer yeni sezonda yerli üretim artmazsa (destek fiyatı düşük kalırsa), ithal bağımlılığı devam edecek ve kur paritesindeki her dalgalanma doğrudan market raflarına yansıyacaktır.

Özetle; Meclis'teki reddedilen teklif, yapısal bir çözüm önerisi olsa da iktidarın "piyasa dostu" çizgisiyle çeliştiği için yaşamadı. Şimdi top, Bakanlık'ın açıklayacağı rakamda. O rakam çiftçiyi tarla başına itecek seviyede olmazsa, Türkiye şeker haritasında "ithalcı konumu" bir yıl daha kilitlenecek.