Siirt'ten uzman uyarısı: Paketlerdeki 'gizli şeker' kodlarını çözmeden alışveriş yapmayın

Siirt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji Uzmanı Dr. Hülya Kaynak Balkış, 19-25 Eylül Dünya Şeker Tüketimine Dikkat Haftası kapsamında yaptığı değerlendirmede, alışkanlıkla tüketilen ilave şekerin metabolik hastalıkların ana tetikleyicilerinden biri olduğunu kaydetti. Uzman, özellikle sıvı şekerin tokluk hissi yaratmadığı için fark edilmeden aşırı tüketiminin, karaciğerde yağlanma ve insülin direncine kapı araladığını belirtti.

Günlük güvenli limit: 25 gram

Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Kalp Cemiyeti rehberlerine atıfta bulunan Balkış, günlük serbest şeker alımının toplam enerjinin yüzde 5inin altında kalması, yani günde yaklaşık 25 gramı geçmemesi gerektiğini hatırlattı. Bu miktar, tek bir kadeh gazlı içeceğin veya birkaç işlenmiş atıştırmalığın içinde kolayca aşılabiliyor.

Etiketlerdeki 'gizli şeker' kod isimleri

Paketli gıda alışverişlerinde etiket okuma alışkanlığı kazandırmanın hayatî önem taşıdığını vurgulayan Balkış, şekerin içerik listelerinde sürekli 'şeker' yazmadığını, farklı teknik isimlerle gizlendiğini açıkladı. Tüketicinin dikkat etmesi gereken yaygın kod isimler şunlardır:

• Yüksek fruktozlu mısır şurubu
• Nişasta bazlı sıvı glukoz
• Dekstroz, maltodekstrin, invert şeker
• Konsantre meyve suyu

Bu maddelerden bir veya birkaçı ürünün ilk üç sırasındaysa, o ürünün aslında bir şeker bombası olduğu sinyalini veriyor.

Doğal demek 'serbest' demek değil

Balkış, bal ve pekmez gibi doğal kaynaklı tatlandırıcıların da yüksek glikemik indekse ve kaloriye sahip olduğunu, bu nedenle porsiyon kontrolüyle tüketilmesi gerektiğini belirtti. Meyvelerin lif ve antioksidan sayesinde kan şekerini daha dengeli artırdığına dikkat çeken uzman, meyve sularının ise lifden arındırıldığı için sıvı şeker kategorisine girdiğini ekledi.

Çocuklarda 2 yaş kuralı

Küçük yaşlarda tatlı eşiğinin yükselmesini önlemek için 2 yaşa kadar ilave şeker verilmemesi gerektiğini savunan Balkış, şekerin çocuklarda ödül aracı olarak kullanılamayacağını, bu alışkanlığın gelecekte obezite ve Tip 2 diyabet riskini artıracağını uyardı.

Kademeli azaltma stratejisi

Şeker tüketimini kesmek isteyenlere Balkış; öncelikle gazlı ve şekerli içecekleri suyla değiştirme, işlenmiş gıdalı yerine lif oranı yüksek tam tahılları ve sebze-meyveyi tercih etme, sofra şekerini aniden değil kademeli azaltma yöntemini önerdi. Uzman, bu küçük adımların uzun vadede metabolik koruma kalkanı oluşturacağını vurguladı.