Suudi Arabistan Genel Müftisi Abdülaziz El-Şeyh: Kurum, Yetkiler ve Vizyon 2030 Sürecindeki Rolü

Suudi Arabistan Genel Müftisi Şeyh Abdülaziz bin Abdullah El-Şeyh, Krallığın en yüksek dini otoritesi olan "Genel Müfti" unvanını 1999 yılından beri yürütmektedir. Bu görev, Kraliyet Emri ile atanan ve Ülema Konseyi (Kibar Ulemâ Heyeti) Başkanlığını da üstlenmiş olan bir makamdır. El-Şeyh, aynı zamanda İfta (Fetva), Dava ve İhtisas Komisyonları Başkanlığını ve Bilimsel Araştırmalar Genel Müdürlüğünü de idare etmektedir.

Tarihsel süreç ve atama süreci

Genel Müfti makamı, Suudi Devleti'nin kuruluş felsefesi olan Vehabi (Selefi) teolojik geleneğin kurucu人物 (şahsiyet) Muhammed bin Abdülvehhab'ın soyundan gelen Al-Şeyh ailesi üyeleri tarafından yüzyıllardır yürütülmektedir. Şeyh Abdülaziz El-Şeyh, Kral Fahd bin Abdülaziz döneminde 1999 yılında bu koltuğa geçmiştir. 2015'te Kral Selman bin Abdülaziz'in tahttan geçmesiyle birlikte görevi yenilenmiş ve yetkileri korundu. Resmi Suudi basınında yer alan bilgilere göre bu atamalar, "Kraliyet Emri" ile gerçekleşir ve müfti doğrudan Krała bağlıdır.

Yasal ve idari yetki alanı

Makamın temel işlevi, İslam hukuku (Şeriat) çerçevesinde fetva vermek, yargı süreçlerine rehberlik etmek ve devlet politikalarına dini meşruiyet sağlamaktır. Genel Müfti, Ülema Konseyi'nin başkanı olarak; aile hukuku, miras, bankacılık, terörle mücadele ve dış politika gibi konularda resmi fetvaların onaylanmasında nihai otoritedir. Son dönemde "Vizyon 2030" kapsamında yapılan sosyal reformlar (kadınların ehliyet alması, sinema/sahne sanatlarına izin verilmesi, karışık ortamlarda düzenlemeler) sürecinde Konsey'in verdiği fetvalar, reformların toplumsal kabulünü sağlamak adına stratejik öneme sahip oldu.

Son dönemdeki tematik çıkışlar ve vizyon 2030 ilişkisi

El-Şeyh'in son yıllardaki hutbeleri ve fetvaları, devlete sadakat, toplumsal uyum ve modernleşme sürecine dini zemin hazırlama ekseninde şekillenmiştir. Resmi Suudi Diyanet İşleri (Veza'ru'l-İşe'l-İslamiyye ve'd-Dev'a ve'l-İrşad) kanalları üzerinden yayınlanan açıklamalarda; terör örgütlerinin (DAEŞ, El-Kaide vb.) "Hariçî" (sapkın) ilan edilmesi, Filistin meselesinde Suudi resmi politikasının (Arab Barış Girişimi çerçevesinde) desteklenmesi ve koronavirüs salgını sırasında cuma ve cemaat namazlarının evde kılınmasına dair acil fetvalar öne çıkmıştır.

Sağlık durumu ve miras konusu

1940/1941 yıllarında doğduğu kabul edilen Şeyh Abdülaziz El-Şeyh, ileri yaşına bağlı olarak son dönemde bazı resmi törenlerde görsel olarak daha az yer almakla birlikte, haftalık Cuma hutbelerini (genellikle Riyad'deki İmam Turki bin Abdullah Camii'nde) düzenli olarak sürdürmektedir. Resmi kaynaklarda sağlık durumu hakkında detaylı bilgi verilmez; ancak devlet televizyonu (El-Ehbariye) ve SPA (Suudi Basın Ajansı) üzerinden hutbelerinin canlı yayını devam etmektedir. Gelecekteki bir devir sürecinde, Ülema Konseyi içindeki diğer ağırbaşlı isimlerin (örneğin Şeyh Salih el-Fevzan, Şeyh Abdullah el-Mutlak vb.) veya yeni nesil alimlerin öne çıkması beklenmektedir.

Uluslararası İslam dünyasındaki konumu

İki kutsal şehrin (Mekke ve Medine) bulunduğu ülkenin Genel Müftisi olması, El-Şeyh'e İslam dünyasında sembolik bir liderlik ve etki alanı kazandırır. Hac mevsiminde Arafat Hutbesini okumak (genellikle Kral tarafından atanan bir alim okur, Genel Müfti bazen okumuş olsa da bu bir kural değil bir onurdur) ve İslam Dünyası Meclisi (Rabıta-i Âlem-i İslami) gibi kurumlarda etkin rol oynamak bu konumu pekiştirir. Resmi Suudi dış politikası çerçevesinde, bölgedeki İran etkisine karşı Sünni blokların dini lideri olarak da konumlandırılır.