TOKİ'den 1.071 Kiralık Sosyal Konut: Başvurular 14 Eylül'de Başlıyor, Kira Piyasa Yarısı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesindeki Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), İstanbul'da kiralık sosyal konut stokunu artırmak üzere hazırladığı ilk etap projesinin başvuru takvimini açıkladı. Buna göre Arnavutköy, Başakşehir, Sultangazi, Çatalca ve Silivri ilçelerinde toplam 1.071 dairenin kiracı belirleneceği başvurular 14 Eylül Pazartesi günü başlayacak. Proje, piyasa kira fiyatlarının aşırı seviyelerde seyrettiği bir dönemde, uygun gelirli vatandaşların konut erişimini hedefleyen en kapsamlı merkezi girişim olarak değerlendiriliyor.

Kimler başvurabilir, şartlar neler?

Başvuru şartları, önceki dönemlerdeki sosyal konut uygulamalarının temeline dayanıyor ancak güncel ekonomik verilerle güncellendi. Buna göre başvuru sahibinin İstanbul'da en az 5 yıldır sürekli ikamet ettiği, İstanbul sınırları içinde hiçbir konut sahibi olmadığı (eş ve çocuklar dahil), ve aylık brüt gelirinin TOKİ'nin belirleyeceği gelir üst limiti altında olması gerekiyor. Engelli, şehit/gaip yakınları ve 65 yaş üstü bireyler için ayrı kontenjan ve puanlama kriterleri öngörülüyor. Başvurular e-Devlet kapısı üzerinden veya TOKİ'nin resmi başvuru portalı üzerinden online olarak alınacak.

Kira nasıl hesaplanıyor, piyasadan ne kadar fark var?

Projenin en çekici özelliği kira bedelinin piyasa kira değerinin %50'si seviyesinde tayin edilmesi. Kira bedeli, dairenin m² birim fiyati ve brüt alanı çarpılarak hesaplanacak; bu tutar yıllık olarak TÜFE/ÜFE endeksleri ile güncellenecek. Sözleşme süresi 3 yıl olarak belirlendi; kiracı isterse ve şartları sağlıyorsa sözleşme uzatılabilecek. Yönetim giderleri (aidat, su, elektrik vb.) kiracıya ait olacak. Uzmanlar, bu modelin piyasa kira baskısını kısmen olsa da dindireceğini, ancak 1.071 konutun İstanbul'daki milyonlarca kiraci ihtiyacına karşı "damla" seviyesinde kalacağını vurguluyor.

KKTC'de de paralel süreç başladı

İstanbul ilanı yapılırken KKTC'de de benzer bir harekete geçilmesi dikkat çekti. KKTC Başbakanı Ünal Üstel, sosyal konut projeleri için online başvuruların bu hafta Cuma günü (18 Eylül) başlayacağını açıkladı. Kuzey Kıbrıs'ta da TOKİ modeline benzer, devlet destekli kiralık konut stoku oluşturulması hedefleniyor. İki taraftaki eşzamanlı başlangıç, konut politikasının ülke genelinde ve Türk dünyasında bir öncelik haline geldiğinin işareti olarak okunuyor.

TOKİ'nin 500 bin hedefi ve Balear Adaları modeli

TOKİ yönetimi, görev süresi içinde 500 bin sosyal konut (satışlık ve kiralık toplam) teslim hedefini tekrar hatırlattı. İstanbul projesini bu hedebin bir parçası olarak konumlandırıyor. Uluslararası arenada referans alınan İspanya Balear Adaları modeli (toplumsal konut stokunu artırarak kira fiyatlarını dengeleme politikası), Türkiye'nin yeni kiralık sosyal konut stratejisinin ilham kaynağı arasında. Bu model, konutu ticari bir mallikten ziyade temel bir hak olarak gören, kamu zemininde kira stoku oluşturan bir yaklaşımdır.

Piyasa etkisi ve riskler

Emlak sektörü temsilcileri, projenin bölge bazında kira fiyatlarına gevşetme etkisi yaratabileceğini, ancak genel piyasa dengesini tek başına değiştiremeyeceğini belirtiyor. Riskler arasında; yapım kalitesinin uzun vadeli kiralamada sürdürülebilirliği, boşanma/ölen kiracı durumunda mirasçılara devir hukuki çerçevesi, ve yüksek başvuru sayısına (milyonlarca beklentisi) karşılık düşük yerleşme oranı (çekiliş şansı) geliyor. Vatandaşlar için şeffaf kriterler ve hızlı sonuçlandırma süreci, projenin güvenilirliği açısından kritik.

Başvuru kılavuzu, ilçe bazlı daire adetleri ve güncel gelir limiti rakamları resmi ilanla birlikte TOKİ internet sayfasında yayımlanacak. Başvuru süresi genellikle 10-15 iş günü sürer; sonuçlar bilgisayar destekli çekilişle belirlenir.