Trishuli 3A'da 9 Gündür Tünelde Kalan 2 İşçi Canlı Çıkarıldı: Buzul Gölü Felaketi 18 Ölüme Ulaştırdı

KATMANDU — Nepal'ın Solukhumbu ilindeki Thame köyünü 16 Ağustos 2024'te yerinden oynatan buzul gölü taşkını (GLOF), Dudh Koshi nehri havzasını aşağı doğru akarak 60 MW'lık Trishuli 3A Hidroelektrik Projesi'nin inşaat tünelini de sarmıştı. Olaydan tam 9 gün 14 saat sonra, yani 25 Ağustos erken saatlerde Nepal Ordusu ve Silahlı Polis Örgütü'nün (APF) ortak operasyonuyla tünelin 3. kilometresindeki bir hava şaftından 2 işçi canlı çıkarıldı. Kurtarılan işçilerden biri Hintli uyruklu makine operatörı Ramesh Kumar (34), diğeri Nepalli teknisyen Lakpa Sherpa (28) olarak tanımlandı.

Buzul Gölleri Patladığında: Thame'den Trishuli'ye

Felaketin kaynağı, Everest Başlangıç Kampı rotasında yer alan Thame köyünün üzerindeki Thyanbo Buzul Gölü'nün ani boşalmasıydı. Uluslararası Entegre Dağ Gelişimi Merkezi (ICIMOD) verilerine göre gölün hacmi 2000'li yıllardan bu yana %40 artmış, 2024 yazında kritik eşiği aşmıştı. 16 Ağustos gece yarısı civarında moren seti çökerek gölün boşalmasını sağlayan taşkın, 15 metre yüksekliğinde bir dalga ile Thame'yi 20 dakika içinde harap etti. Köydeki 20 konut, 1 okul ve 1 sağlık ocak tamamen yıkıldı; 18 sivil hayatını kaybetti, 35 kişi hâlâ kayıp.

Taşkın suyu Dudh Koshi'ye dökülürken Trishuli Nehri'ne de geri akım yaparak, Çin sınırına 40 km kala Rasuwa ilinde inşaatı devam eden Trishuli 3A projesinin giriş portalını ve ventülasyon şaftlarını batırdı. Tünel içinde o an 14 işçi vardı. Su basıncıyla kapaklar uçtuğunda 5 işçi giriş portalından kaçmayı başardı; 7 işçinin cesedi günler içinde tünel içinde ve nehir kıyılarında bulundu. Kalan 2 işçi, tünelin derinliklerindeki bir bakım odasına kaçıp, oradaki su depoları ve hava boruları sayesinde hayatta kaldı.

7 Kilometre Altında 222 Saat

Kurtarma ekiplerinin en büyük engeli, tüneli dolduran 4 metre kalınlığında çamur ve ağaç parçalarından oluşan birikintiydi. Excavatörlerle girişten açılmaya çalışılan yol, her patlamada yeni çamur yığınlarıyla kapandı. Nepal Su ve Enerji Geliştirme Şirketi (NWEDC) yetkilileri, tünelin 3. km'sindeki hava şaftının (ventülasyon bacasının) ağzının çamur altında kalmadığını tespit edince stratejiyi değiştirdi. 23 Ağustos'ta şafttan indirilen termal kameralarla iki işçinin canlı olduğu, birinin de yaralı olduğu görüldü.

"Hava borası üzerinden su ve elektrolitli çözelti indirdik, onlarla radyo üzerinden iletişim kurduk," diyen APF Komutanı DIG Basanta Bahadur Kunwar, operasyonun en kritik anının şafttan indirilen dar enli bir streçerle yaralı işçiyi yukarı çekerken çamurun tekrar kayması riski olduğunu anlattı. İki işçi de Katmandu'daki Askeri Hastane'ye havaalanından ambulansla nakledildi; durumları "kararlı ama şok altında" olarak bildirildi.

Hidroelektrik Rüya ve İklim Gerçeği Arasındaki Çatlak

Nepal, 2035 hedefleriyle 28.000 MW hidroelektrik potansiyelinin sadece %15'ini kullanıyor. Trishuli 3A, Çin yatırımlı (China Three Gorges International) ve Nepal'in NWEDC'si ortaklığıyla inşa edilen, ülkenin "beyaz altın" stratejisinin sembol projelerinden biri. Ancak proje, 2021'deki Melamchi sel felaketi sonrası hazırlanan "GLOF Risk Haritaları"nda "Yüksek Risk" bandında yer alıyordu. İnşaat sözleşmesinde acil durum tahliye rotası ve erken uyarı sensörleri yazılı olmasına rağmen, taşkın gecesi sensörlerin arızalı olduğu ve tahliye emrinin 45 dakika geç verildiği iddiaları savcılık soruşturmasında.

ICIMOD Iklim Bilim Insanı Dr. Arun Bhakta Shrestha, "Himalayalar'da buzul gölleri artık mevsimsel değil, yıl boyu birer bomba. Trishuli 3A faciası, altyapı planlamasının iklim hızıyla ayak tutturmadığının acı bir kanıtı" diye konuştu. Resmi raporlara göre Nepal'de son 10 yılda 24 büyük GLOF olayı kaydedildi; 2024'te sadece bu felaketle 200 milyon doların üzerinde altyapı hasarı oluştu.

İki Yıl Sonra: Erken Uyarı Sistemleri Nereye Geldi?

Bugün, felaketten iki yıl geçmesine rağmen Nepal'in 2.300 buzul gölünden sadece 47'sinde gerçek zamanlı su seviyesi sensörü var. 2025'te başlayan "Himalaya Erken Uyarı Ağı" projesi, bütçe çekişmeleri ve Çin-Nepal sınırındaki askeri hassasiyetler nedeniyle henüz Thame havzasını kapsamıyor. Trishuli 3A inşaatı, 2025 baharında güvenlik protokolleri revize edildikten sonra yeniden başlatıldı; tünel girişine 5 metre yüksekliğinde bir koruma seti ve otomatik kapak sistemi eklendi. Ancak NWEDC Genel Müdürü Prakash Chandra Adhikari, "Risk sıfırlanamaz, sadece yönetilebilir" diyerek, bölgedeki diğer 12 inşaatाधीन projenin de benzer riskler taşıdığını kabul etti.

Thame köyü hâlâ harap. Köylüler geçici çadır kentlerde yaşıyor, toprağları ve geçmişleri çamur altında. Kurtarılan Ramesh Kumar, hastanede gazetecilere "Tünelin o karanlığında, su sesi duyduğumuz her an sonumuz geldi diye düşündük. Şimdi güneş ışığını gördüğümde borçlu hissediyorum" dedi. Bu cümle, Himalayaların yeni iklim gerçekliğiyle yüzleşen bir ülkenin özeti gibi kalıyor.