Yemen'de 18 Milyon İhtiyaç Sahibi: 2026'da Yardım Koridorları Neden Daralıyor?

Yemen'de dokuz yılı aşkın süren çatışmanın yarattığı insani kriz, 2026'nın ilk yarısında yeni bir kırılma noktasına girdi. Birleşmiş Milletler (BM) İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) verilerine göre ülke genelinde 18 milyonun üzerinde kişi hayati yardıma muhtaç durumda; bu rakam nüfusun yarısından fazlasına tekabül ediyor. Hodeidah limanı ve Sana'a havalimanına erişim kısıtlamaları, çatışan tarafların yardımı "silahlandırması" ve uluslararası fonlama havuzundaki daralma, yardım aktörlerinin operasyonel alanını ciddi oranda daraltıyor.

Erişim Kriz: Limanlar, Havalimanları ve İzinler

Yemen'in solunum yolu sayılan Hodeidah limanı, 2026 başında Houthis'lerin (Ansarullah) Kızıl Deniz operasyonları ve ardından gelen denizcilik sigorta maliyetlerindeki artış nedeniyle operasyonel kapasitenin çok altında çalışıyor. BM Doğrulama ve Denetleme Mekanizması (UNVIM) verilerine göre limana giren ticari ve yardım gemisi sayısı, 2025 son çeyreğine kıyasla belirgin bir düşüş gösterdi. Sana'a Uluslararası Havalimanı ise hâlâ sadece BM ve az sayıda insani uçuşuna açıksa da, Houthi kontrolündeki SCMCHA (İnsani İşlerin Yönetimi ve Koordinasyonu Üst Konseyi) tarafından Mayıs 2026 taslağı olarak sunulan yeni "STK Yönetmeliği", personel vize süreçlerini ve proje onaylarını belirsiz bir bürokrasiye bağladı.

Yasal hükümetin kontrolündeki Aden ve Marib bölgelerinde ise KSrelief ve İnsani Yardım Koordinasyon Komitesi aracılığıyla farklı bir izin mekanizması işliyor. Taiz kuşatması ve Marib'e giren yolların güvenliği, kara yolu konvoyları için sürekli bir risk unsuru oluşturuyor. Saha kaynakları, tarafların gümrük vergileri, geçiş izinleri ve proje onayları üzerinden yardımı kontrol altına almaya çalıştığını, bu durumun "insani alanı askerî hedeflere hizmete soktuğunu" kaydediyor.

Sağlık Sisteminin Çöküşü ve Salgın Tehlikesi

Sağlık altyapısının %50'sinin işlevsiz olduğu bir ülkede, 2024-2025 yaz aylarında başlayan kolera salgını 2026'ya taşındı. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) bültenlerine göre şüpheli vaka sayısı binlerce seviyesinde seyrederken, 5 yaş altı çocuklarda ağır akut malnütrisyon (SAM) oranları IPC Faz 4 (Acil) ve Faz 5 (Kaza) sınıflandırmalarında kalıyor. UNICEF verilerine göre 2.2 milyon çocuk ağır malnütrisyon riski altında. Su, sanitasyon ve hijyen (WASH) altyapısının yıkımı, Marib, Aden ve Hadramut'taki iç göçmen kamplarında (IDP) salgınların kontrolünüzden çıkmasını tetikliyor. Kızamık ve sarı sırtı vaka artışı, rutin aşılamanın kesintiye uğramasıyla doğrudan ilişkilendiriliyor.

Fonlama Yorgunluğu ve "Unutulmuş Kriz" Sendromu

2025 Yemen İnsani Yanıt Planı (HRP) sadece %42 oranında finanse edilebildi. 2026 planı için başlangıçta talep edilen milyar dolarlık bütçenin önemli kısmı hâlâ karşılanmamış durumda. Küresel dikkatin Gaza ve Ukrayna krizilerine odaklanması, müttefik ülkelerinin (Suudi Arabistan, BAE, AB, ABD, Türkiye, Katar, Kuveyt) iki yılı aşkın süredir süren bütçe darboğazını kıramamasına yol açtı. Bankacılık sisteminin parçalanması (Kuzeydeki Houthi bankacılığı vs. Güneydeki Merkez Bankası) ve SWIFT erişim sorunları, nakit transferlerini ve yerel tedarik zincirlerini karıştırıyor. Para birimi çöküşü (YER 1.800/USD seviyeleri) ise gıda sepeti maliyetlerini yerel halk için erişilemez hale getiriyor.

Türkiye'nin Alanı ve Diplomatik Hamleleri

Türkiye, TİKA, AFAD ve Kızılay aracılığıyla 2024-2026 stratejisi çerçevesinde gıda sepeti dağıtımı, su kuyuları ve sağlık üniteleri konusunda operasyonel varlığını sürdürüyor. Ancak Sana'a ve Aden'de çalışan ekipler, her iki tarafın da getirdiği yeni bürokratik prosedürler nedeniyle proje onaylarında gecikmeler yaşıyor. Dışişleri Bakanlığı kaynakları, Hans Grundberg'in özel elçiliği çerçevesinde sürdürülen Suudi-Houthi dolaylı müzakerelerin durmasının, insani koridorların açılması için bir fırsat penceresi kapattığını değerlendiriyor.

Önümüzdeki 6 Ay: Kritik Eşikler

Uzmanlar, 2026 son çeyreğine kadar üç senaryonun krizin seyrini belirleyeceğini öne sürüyor: Hodeidah limanına tam ticari/insani erişimin sağlanması, SCMCHA ve yasal hükümet komiteleri arasında ortak bir "erişim protokolü" imzalanması ve Kasım 2026 donor konferansında en az 2025 seviyesinde fonlama taahhüdü alınması. Bu üç koşuldan herhangi biri sağlanmazsa, kış aylarında malnütrisyon ve salgın ölümlerinin zirveye tırmanması kaçınılmaz görünüyor.