Yemen'de Silah Su Kadar Kolay: Otoyol Kenarında Açık Pazar Kuruldu

Yemen'in çöl yollarından birinde, bir su satıcının tekerlekli sandığına yan yana dizilmiş kalınnikovlar ve el bombaları... Bu sahne, ülkenin batık bir film karesi değil, 2014'ten bu yana süren iç savaştan doğan 'savaş ekonomisinin' en somut görünümü. Birleşmiş Milletler (BM) uzmanları ve yerel gazetecilerin son gözlemlerine göre, Marip, Şabve ve Hadramut gibi çetin geçişli bölgelerde otoyol kenarı duraklar, artık sadece dinlenme noktası değil, kayıtsız silah transferinin vitrinleri haline geldi.

Savaş Ekonomisinin Vitrini: Otoyol Kenarları

Sana'a'dan Aden'e uzanan ana arterlerde ve kuzeydeki cephanelere giden yolların kenarında, plastik bardak su satan tezgahların hemen yanında, seri numarası silinmiş veya orijinal kutularında kalışnikov tüfeği (AK-47), PKM makineli tüfeği hatta RPG-7 roket atarları sergileyen satıcılar görülebiliyor. Yerel kaynaklar, bu ticaretin 'su satışı yapar gibi' yürütüldüğünü, fiyatların ise piyasa koşullarına ve cephane duruma göre haftalık değiştiğini aktarıyor. Bir AK-47 için ödenen tutar, 2014 öncesine göre katlanarak 300-500 ABD Doları bandında seyrederken, daha ağır sistemler binlerce dolara mal oluyor.

Birleşmiş Milletler Raporları: Kontrolsüz Akış

BM Yemen Paneli'nin Güvenlik Konseyi'ne sunduğu son periyodik raporlarda, ülkeye giren silahların büyük kısmının resmi envanterlerden sıyrılarak 'grigri pazar' (kara piyasa) kanallarıyla dağıtıldığı vurgulanıyor. Raporda, Huti kontrolündeki limanlardan ve meşru hükümetin denetimindeki Aden Limanı'ndan gelen meşru/şüpheli envanterlerin, askeri birimlerin lojistik zincirlerinden 'kayıp' olarak raporlandığı, ardından bu yolların kenarındaki tezgahlarda göründğü tespit ediliyor. Silah izleme örgütü Conflict Armament Research (CAR) verilerine göre, Yemen'de dolaşan hafif silahların %80'inin üzerinde kayıt dışı piyasalardan temin edildiği tahmin ediliyor.

Toplumsal Yıkım ve Gelecek Tehlikesi

Bu durum, sadece askeri bir denge sorunu değil, toplumsal bir felaket yaratıyor. Taiz ve Rekbe gibi kentlerde çekişen fraksiyonlar arasındaki 'silahla argüman' kültürü, aile içi davalardan kara yolları kavgalarına kadar her çatışmanın ölümcülleşmesine neden oluyor. Sivil toplum örgütleri, çocukların bu tezgahlarda büyüyüp silahı bir 'aksesuar' gibi gördüğünü, okul bırakma oranlarının arttığını ve barış süreci başlasa bile bu silahların toplumdan toplanmasının neredeyse imkansız olduğunu uyarıyor. Uzmanlar, Yemen'de kalıcı barış için silahların toplanmasının (DDR), siyasi müzakere masasından çok daha zor bir lojistik ve güvenlik kabusu olduğunu vurguluyor.