AFAD mı Kandilli mi? Deprem büyüklüğünde farkın nedeni ve 2026'daki resmi yetki

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) ile Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi'nin deprem büyüklüğü açıklamalarındaki farklar, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden bu yana vatandaşın en çok sorduğu sorulardan biri haline geldi. 2026 itibarıyla durum net: Resmi yetki ve acil müdahale tetikleyicisi AFAD'dır; Kandilli ise bilimsel süreçlerin derinlikli analizini yapan akademik kurum konumundadır.

Resmi yetki AFAD'de, bilimsel derinlik Kandilli'de

Türkiye'de deprem yönetimi ve acil durum koordinasyonu 2022'de yürürlüğe giren 7269 sayılı Kanun ve ardından çıkan Cumhurbaşkanlığı Kararnameleriyle AFAD'a merkezi bir yapıda toplandı. AFAD, "Türkiye Deprem İzleme Ağı (TDİA)" adı verilen, yaklaşık 1.200 istasyondan oluşan ulusal ağıyla anlık veriyi toplar ve resmi büyüklük değerini dakikalar içinde açıklayarak AFAD Genel Müdürlüğü'ne, valiliklere ve acil müdahale ekiplerine veri besler. Bu veri, arama-kurtarma, hasar tespiti ve acil barınma kararlarının tek dayanağıdır.

Kandilli Rasathanesi ise Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde, 1894'ten beri birikimiyle bölgenin en köklü sismoloji merkezidir. Kurum, kendi ağları (Kandilli Sismik Ağ - KSAG) ve uluslararası veri akışlarıyla bağımsız hesaplama yapar. Kandilli'nin değeri "resmi yetki" taşımasa da, akademik literatür, mühendislik standartları (TBDY 2018) ve uzun dönemli sismik risk haritaları için birincil referans kabul edilir.

Mw ile Ml arasındaki "gizli" fark

İki kurumun açıkladığı büyüklük rakamları arasındaki 0,2 - 0,5 birimlik farkların temel sebebi, kullanılan büyüklük ölçeği ve hesaplama yöntemidir. AFAD, 2023 sonrası altyapı yatırımlarıyla (TDİA genişlemesi) artık Moment Magnitude (Mw) ölçeğini operasyonel hızda hesaplayabilmekte. Mw, depremin saldığı toplam enerjiyi yansıtan, dünya standardı kabul gören en güvenli yöntemdir.

Kandilli ise uzun yıllardır hızlı bildirimde Local Magnitude (Ml - Richter ölçeği variasyonu) ve Duration Magnitude (Md) yöntemlerini kullanmıştır. Ml, 6-7 büyüklüğünün üzerindeki depremlerde "doyma" (saturation) etkisi göstererek gerçek enerjiyi düşük raporlayabilir. Kandilli de 2023 sonrası Mw hesaplama altyapısını güçlendirdi ancak akademik doğrulama süresi (genelde 15-30 dakika) AFAD'ın operasyonel hızıyla (3-5 dakika) çakışmamaktadır. Bu zaman farkı, ilk dakikalarda medyada ve sosyal medyada "hangi doğru?" kaosunu yaratıyor.

2026'da veri entegrasyonu: Ulusal Deprem Bilgi Sistemi (UDBS)

Son iki yılda atılan en kritik adım, AFAD ve Kandilli (veya MTA Genel Müdürlüğü gibi diğer izleme kurumları) verilerinin tek bir havuzda toplanması olan Ulusal Deprem Bilgi Sistemi (UDBS) projesidir. 2026 Eylül itibarıyla sistem, ham sismik verinin (waveform) her iki kuruma da eşzamanlı aktarılmasını sağlıyor. Böylece AFAD operasyonel hızıyla Mw'yi çıkarırken, Kandilli aynı veriyi kullanarak bilimsel raporlamasını yapıyor.

Ancak halka açık uygulamalarda (AFAD Deprem Uygulaması, Kandilli Deprem Uygulaması, e-Devlet) henüz tek bir "resmi büyüklük" ekranı yok. AFAD uygulaması "Resmi Büyüklük" etiketiyle Mw'yi, Kandilli uygulaması "Ön Hesap" etiketiyle Ml/Md'yi ilk dakikalarda göstermeye devam ediyor. Mw sonucu Kandilli'de de yayınlandığında iki rakam yaklaşıyor, ancak ilk 10 dakikalık pencere halka karışık sinyal veriyor.

Erken Uyarı Sistemi'nde rol paylaşımı

Deprem Erken Uyarı Sistemi (DEUS) altyapısında AFAD operatördür; Kandilli ise algoritma geliştirme ve bilimsel doğrulama partneridir. 2026'da sistem, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyı şeritlerindeki yoğun istasyon ağıyla saniyeler içinde P-dalgasını yakalayıp S-dalgası gelmeden önce uyarı yayınıyor. Bu süreçte AFAD'ın "resmi uyarı" yetkisi, Kandilli'nin "bilimsel kalibrasyon" yetkisiyle ayrıştırılıyor. Vatandaş için kural basit: Uyarı gelirse (AFAD kaynağıyla) "Düş, Tutun, Tutun" pozisyonu alınır; büyüklük detayı için ise her iki kaynağın da Mw sonucunu beklemek en sağlıklısıdır.

Vatandaş ne yapmalı?

Kısaca: Acil durum prosedürleri, acil müdahale yönlendirmeleri ve resmi hasar tespit süreçleri için AFAD veresi geçerlidir. Mühendislik raporları, sigorta değerlendirmeleri, akademik çalışmalar ve uzun vadeli risk analizi için Kandilli'nin final Mw raporu referans alınır. İki kurum artık rekabet etmiyor; biri "acil yönetim" diğeri "bilimsel hafıza" fonksiyonunu icra ediyor. 2026'da kalan tek sorun, halka sunulan arayüzlerde bu ayrımın şeffaflaştırılması.