IAEA Yönetim Kurulu İran dosyasını BM Güvenlik Konseyi'ne yönlendirdi: 20 yılda ilk kez

Viyana — Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Yönetim Kurulu, bugün toplantısında İran'ın nükleer programıyla ilgili uzlaşılamazlıkları gerekçe göstererek dosyayı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne resmen sevk etmeye karar verdi. 2006 sonrası ilk kez uygulanan bu prosedür, Tehran ile Batı güçleri arasındaki nükleer krizin yeni ve çok daha riskli bir boyuta girdiğini gösteriyor.

Ajansın Yönetim Kurulu'nun 35 üyesinin çoğunluk oyuyla kabul ettiği kararda, İran'ın "şeffaflığı sağlamakta ısrarla başarısız olduğu" ve "yasal olarak bağlayıcı taahhütlerini ihlal ettiği" vurgulandı. Diplometik kaynaklara göre tasarıyı İngiltere, Fransa ve Almanya (E3) ortaklıkta sundu; Rusya ve Çin ise oylamadan çekildikleri veya karşı oy kullandıkları bildirildi. Resmi oylama rakamları Ajans tarafından henüz ayrıntılı bir basın bülteni ile açıklanmadı.

JCPOA çerçevesi tamamen çökme tehlikesiyle karşı karşıya

Bu gelişme, 2015'te imzalanan Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) için de bir tür "ölüm naçizi" niteliğinde yorumlanıyor. ABD'nin 2018'de tek taraflı ayrılmasından bu yana İran, zenginleştirme oranlarını %60 seviyelerine kadar çıkarıp, denetçilere erişimi kısıtlayarak anlaşma çerçevesini neredeyse boşaltmıştı. Son aylarda IAEA Genel Müdürü Rafael Grossi'nin "İran atom bombası yapmak için yeterli fisile maddeye sahip" uyarıları, krizin askeri bir boyut kazanma riskini artırmıştı.

Güvenlik Konseyi'ne sevk, teorik olarak BM Şartı'nın 7. Maddesi kapsamında yaptırımların kapısını aralar. Ancak veto gücüne sahip Rusya ve Çin'in tavrı, Konsey'in herhangi bir karar alabilmesi için en büyük engel olarak öne çıkıyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı, karardan önce yaptığı açıklamada "Bu adım diplomasi kapılarını kilitleyecek, İran ise karşılıksız kalmayacak" diyerek, muhtemel bir tepkide zenginleştirme hızı artırımı veya NPT'den (Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması) çekilme tehdidinin gündeme gelebileceği sinyallerini verdi.

Bölge için "kırmızı çizgi" tartışmaları yeniden alevlendi

İsrail'in yoğun lobbying faaliyetleri içinde geçen süreçte, Tel Aviv'den gelen sinyaller askerî seçeneğin masada tutulduğunu gösteriyor. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ise kararın ardından yapacağı beyanatta, "diplomatik yolun hâlâ açık olduğunu" vurgularken, İran'ın işbirliği sağlamadığı sürece ekonomik baskının artırılacağını ima etti. Petrol fiyatları haberden sonra Asya seansında hafif artış gösterdi.

Gelecek hafta New York'ta toplanacak Güvenlik Konseyi'nde konu gündeme gelecek; ancak uzmanlar, veto dinamikleri nedeniyle somut bir yaptırım kararı yerine "şiddetle kınama" veya "işbirliği çağrısı" içeren zayıf bir basın bildirgesiyle sonuçlanabileceğini öngörüyor. Bu tablo, İran'ın zaman kazanarak nükleer eşiği aşma stratejisini pekiştirebilir.