Köprü ve otoyollar 30 yıla özelleştirildi: Kuzey Marmara ve Kuzey Doğu Anadolu da kapsama girdi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla Resmi Gazete’de yayımlanan kararnamenin 5-6 nisan 2026 tarihli sayılarda yer almasıyla, Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) bütçesinden işletilen stratejik geçişlerin ve otoyolların işletme hakları 30 yıl süreyle özel sektöre devredilmiştir. Kararname kapsamında; 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü ile bağlantı yolları, Kuzey Marmara Otoyolu (3. Köprü dahil tam uzunluk), Kuzey Doğu Anadolu Otoyolu ve KGM’nin işletmekte olduğu diğer otoyol kesimleri "İşletme Hakkı Satışı" modeliyle konsepsiyona çıkarılmıştır.

Kapsam 2024’ten farklı: Tüm Kuzey Marmara ve Doğu Anadolu hattı girdi

Ağustos 2024’te sadece Boğazı köprüleri (15 Temmuz ve FSM) için yapılan ve Albayrak-Kolin-Özaltın konsorsiyumunun 23,5 milyar TL peşin bedelle kazandığı ihale, bugünkü kararnamenin "ilk aşama" olarak nitelendirildi. Yeni kararname ise Yavuz Sultan Selim Köprüsü’ni de içeren Kuzey Marmara Otoyolu’nun tamamını (Kınalı-Odayeri-Kurtköy-Akyazı ekseni) ve inşası devam eden Kuzey Doğu Anadolu Otoyolu’nun işletilecek kesimlerini tek bir paket halinde ele alıyor. Bu yapı, işletmenin entegre yönetimini hedeflerken, tek bir devir bedeli yerine performansa bağlı kademeli ödeme ve minimum gelir garantisi (trafik garantisi) içeren daha karmaşık bir finansal model öngörülüyor.

İhale modeli: "İşletme Hakkı Satışı" mı, "BOT" mu?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı kaynaklarının yaptığı açıklamalara göre model, 2024’teki gibi saf bir "İşletme Hakkı Satışı" değil, yatırımcının bakım-onarım ve iyileştirme yatırımlarını da üstlendiği hibrit bir "İşlet-İyileştir-Devret" yapısına yakınlaştırıldı. Yeni operatör, mevcut altyapının bakımından sorumlu olacak ve belirli standartlarda kapasite artırıcı yatırımlar (örneğin dinamik şerit yönetimi, akıllı trafik sistemleri, asfalt yenileme takvimi) yapmak zorunda kalacak. Peşin ödenecek konsepsiyon bedeli için henüz resmi rakam açıklanmadı ancak sektör uzmanları paketin büyüklüğü nedeniyle 2024 bedelinin katları seviyelerinde, 100-150 milyar TL bandında bir peşin/taksitli yapı öngörüyor. Ödemeler TL cinsinden, döviz kuru riskini paylaştıran formüllerle yapılandırılacak.

OGS/HGS ücretlerine ne zaman, nasıl yansır?

Vatandaşın en çok merak ettiği geçiş ücretleri konusunda kararnamede "ücret yeniden yapılandırma yetkisi" ihale şartnamesine devredilmiş. Buna göre; mevcut OGS/HGS tarifeleri, ihalenin kazananına teslim tarihi (muhtemel 2027 ilk çeyreği) kadar KGM tarafından yönetilecek. Yeni işletici devraldıği an, şartnamedeki "Başlangıç Tarifesi"ni uygulayacak. Bu tarifede 2024 ihalesinde görüldüğü üzere aniden bir artış öngörülmüyor; ancak her yıl Ocak ayında, TÜFE/D-PPI endeksleri ve dolar kuru değişimlerinin ağırlıklı olduğu formülle (yılın enflasyonu + kur farkı katsayısı) güncelleme yapılacak. Kritik nokta: Şartnamede "maksimum yıllık artış tavanı" (cap) konuldu mu konulmadı? Bu madde henüz şeffaflaştırılmamış, ihale belgesi yayımlandığında netleşecek.

Personel ve sendika hakları: "Devir mi, yeni işe alım mı?"

KGM bünyesinde bu hatlarda görev yapan yaklaşık 2.500-3.000 personelin (kasiyer, bakım, trafik kontrol, idari) statüsü en hassas konulardan biri. Kararnamenin 8. maddesinde "Mevcut personelin iş sözleşmelerinin, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca yeni işleticiye devredileceği" ifadesi yer alıyor. Ancak sendikalar (özellikle Yol-İş ve Devrimci Yol-İş), "devir maddenin işçiyi koruması için yeterli değil, kolektif iş sözleşmesinin hükümlerinin ve tazminat/seniorite haklarının aynen devam ettirilmesi için ek protokol şart" diyor. Bakanlık, "Personel hakları temin altına alındı, yeni işveren mevcut kadroyu korumak zorunda" demesine rağmen, operasyonel verimlilik gerekçesiyle dış kaynak (outsourcing) kullanımının artması riski gündemde.

Şeffaflık, denetim ve "Aile altını satma" tartışması

Muhalefet partileri (CHP, İYİ Parti) ve maliye uzmanları, kararnamenin "kamu malı satışı" niteliğinde olduğunu, peşin alınacak bedelin cari açığı kapatmak için tüketileceğini, 30 yıl boyunca ise yolcu garanti geliriyle ödenecek faiz maliyetlerinin vatandaşdan alınacağını savunuyor. Sayıştay’ın 2024 ihalesi raporunda "trafik tahminlerinin iyimserliği" ve "garanti bedellerinin nakit değeri hesaplamasında risk paylaşımının kamu aleyhine yapıldığı" tespitleri hatırlatılıyor. Yeni paket için Sayıştay’ın ihale öncesi/sonrası denetim yetkisinin tam kapsamlı olacağı, ihale usulünün (açık artırma mı, teklif toplama mı) KGMternet sitesinden takip edilebileceği belirtildi.

Süreç ne zaman başlar? Takvim netleşti

Ulaştırma Bakanı son basın toplantısında, ihale ilanının "Eylül 2026 sonu - Ekim 2026 başı" aralığında KGM Elektronik İhale Platformu (EKAP) üzerinden yapılacağını, ön nitelikleme belgelerinin incelemesinin Kasım’a, teknik/mali teklif açılımının 2027 Ocak-Şubat bandına, teslimin ise 2027 Mart-Nisan dönemine planlandığını açıkladı. O gün için; sürücüler mevcut OGS/HGS cihazlarını ve bakiyelerini kullanmaya devam edecek, yeni operatörün sistem entegrasyonu (OGS/HGS sağlayıcılarıyla) sorunsuz geçmesi bekleniyor.