Trump Yönetimi Bombardier'e Kapıyı Kapattı: Kanada Misilleme Gümrükleriyle Yanıt Verdi

Washington/Ottawa — ABD yönetimi, Kanadalı havacılık devi Bombardier'in ürettiği iş jetlerinin (Challenger ve Global serileri) ABD pazarına girişi üzerinde yoğunlaştırdığı kısıtlamalar, iki NATO müttefiki arasındaki en ciddi ticaret krizlerinden birini tetikledi. Kanada Hükümeti, karşı tedbir olarak ABD'den ithal edilen çelik, alüminyum ve tüketim mallarına yönelik "misilleme gümrük vergilerinin" (surtax) bu hafta içinde yürürlüğe gireceğini resmi olarak onayladı.

Bombardier Hedefte: Neden İş Jetleri?

Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, kararın dayanağı "ulusal güvenlik" kapsamındaki Section 232 araçlarının genişletilmesi olarak gösterildi. Yönetim, Bombardier'in ülke içi pazar koruması ve ihracat teşvikleri aldığı iddiasıyla, şirketin Global 7500 ve Challenger 3500 modellerinin ABD müşterilerine teslimatını geçici olarak dondurdu. Bu hamle, 2017'de Boeing'in şikayetiyle başlayan ve Airbus'in A220 programını (o zaman C Serisi) Mobil, Alabama tesisine taşımaya zorlayan sürecin, şimdi Bombardier'in kalan tamamen Kanadalı montajlı iş jetleri portföyünü hedef aldığı sinyali veriyor.

Sektör kaynakları, kararın Airbus ortaklığında ABD'de üretilen A220 ailesini (eski C Serisi) doğrudan hedef almadığını, ancak Bombardier'in Québec ve Ontario'daki montaj hatlarını ve tedarik zincirini doğrudan vurduğunu belirtiyor. Bombardier Yönetim Kurulu Başkanı Eric Martel, kararın "kanunsuz ve korumacılıkçı" olduğunu, şirketin yasal yollara başvuracağını bildirdi.

Ottawa'nın Cevabı: 'Dengeli Ama Kararlı' Misilleme Listesi

Kanada Dışişleri Bakanlığı (Global Affairs Canada) dün gece yayınladığı kararnamede, ABD'nin hareketine karşılık olarak 15,6 milyar CAD değeri ithalatı kapsayan bir misilleme listesi ilan etti. Listede şunlar yer alıyor:

• Ham ve işlenmiş çelik/alüminyum ürünleri (%25 ek gümrük)
• Belirli tarım ürünleri (et, buğday, soya - %10-15 arası ek gümrük)
• Tüketim malları (mobilya, elektrikli ev aletleri, plastik ürünler - %10 ek gümrük)

Başbakan Justin Trudeau, basın toplantısında "ABD ile ilişkilerimiz stratejiktir ancak Kanadalı işçilerimizi ve endüstrimizi korumak için karşılıksız kalmayacağız" ifadelerini kullandı. Bakanlık, listenin USMCA (ABDMCA) madde 31 uyuşmazlık çözüm mekanizması ve DTO şikayeti sürecine paralel olarak hazırlandığını vurguladı.

USMCA'nin İmtihanı: Hukuki Çerçeve ve Siyasi Riskler

Bu kriz, 2020'de yürürlüğe giren ABDMCA'nin "Devletler Arası Uyuşmazlık Çözümü" (State-to-State) maddesinin, aynı müttefikler arasında Section 232 gibi tek taraflı araçlara karşı ne kadar etkili olabileceğini test ediyor. Hukuk uzmanları, ABD'nin "ulusal güvenlik" istisnasını (GATT Madde 21) ticaret kısıtlaması için kullanmasının, DTO Apel Organı'nın işleyiş dışı kaldığı ortamda yargılanmasının zorlu olacağını kaydediyor.

Analistler, 2026 sonbaharında planlanan USMCA'nin 6. yıl gözden geçirmesi (Joint Review) öncesinde bu gerilimin, otomobil kuralları menşei, e-ticaret ve dijital hizmet vergileri gibi diğer hassas dosyaları da masaya yatırarak "paket pazarlık" ortamı yaratabileceğini öngörüyor.

Piyasa ve Tedarik Zinciri Etkileri

Toronto Borsası'nda (TSX) Bombardier hisse senetleri (BBD.B) haberdeki belirsizlikler sonrası açılışta %3-4 bandında dalgalanma yaşadı. Tedarik zinciri yöneticileri, ABD pazarına bağımlı Kanadalı uçak parçası üreten KOBİ'lerin (özellikle Québec ve Güney Ontario'da) sipariş iptalleri riskiyle karşı karşıya kaldığını bildiriyor. ABD tarafında ise General Dynamics (Gulfstream) ve Textron (Cessna/Beechcraft) gibi rakip iş jetleri üreticilerinin kısa vadeli talep artışı beklentisiyle izlendiği gözlemleniyor.

Kanada Doları (CAD), ticaret savaşı risk primesi nedeniyle ABD Doları karşısında 1.36 seviyelerine doğru geriledi. Merkez Bankası (Bank of Canada) yetkilileri, gümrük vergilerinin enflasyona yansıması durumunda faiz kararı gözden geçirilebileceği sinallerini verdi.