Yeni COVID ve Grip Aşıları Onaylandı: 2024-2025 Sezonu FLiRT Varyantlarını Hedefliyor

ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansı (EMA), 2024-2025 grip ve COVID-19 sezonu için güncellenmiş aşı formüllerini onayladı. Yeni aşılar, son aylarda dünya genelinde yaygınlaşan ve "FLiRT" ailesi olarak adlandırılan JN.1 alt varyantları (özellikle KP.2 ve KP.3) ile LB.1 hatlarına karşı koruma sağlamak üzere tasarlandı.

Varyant haritası değişti: XBB.1.5 yerini JN.1 ailesine bıraktı

Geçen sezonda kullanılan aşılar XBB.1.5 alt varyantını hedefliyordu. Ancak Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve ABD CDC verilerine göre, 2024 yaz aylarında küresel enfeksiyonların çoğunluğunda JN.1 ve bu varyanttan türeyen "FLiRT" mutasyonlu alt hatlar (KP.2, KP.3, LB.1) baskın oldu. Bu varyantlar, önceki aşılarla veya doğal enfeksiyonla kazanılan bağışıklığı kısmen kaçırma (immune escape) yeteneği gösteriyor. Bu nedenle WHO, kuzey yarım küresi 2024-2025 sezonu için aşı içeriğinin tek valent (monovalent) JN.1 hatlarını kapsayacak şekilde güncellenmesini önerdi.

Yeni formülasyonda ne değişti?

Pfizer-BioNTech ve Moderna'nın mRNA aşıları (Comirnaty ve Spikevax), KP.2 alt varyantını hedefleyecek şekilde yeniden kodlandı. Novavax ise protein alt birimli aşıları (Nuvaxovid) JN.1 ana hatını hedefleyecek biçimde güncelledi. Önemli bir teknik fark: Yeni aşılar çift valent (bivalent) değil, tek valent (monovalent). Eski Wuhan hücreli ve BA.4/5 veya XBB bileşenleri çıkarıldı; bu, bağışıklık sisteminin odaklanmasını mevcut dolaşan varyantlara tamamen yönlendirmeyi amaçlıyor.

Türkiye'de ne zaman, kimler için?

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, ulusal aşı takvimini WHO ve Bilim Kurulu önerileri ışığında şekillendiriyor. Geçen yılki pratiğe göre sonbahar aylarında (Eylül-Ekim arası) başlayacak olan kampanyada öncelik şu gruplarda olacak:

• 65 yaş ve üzeri bireyler
• Kronik hastalığı olan yetişkinler (kalp, akciğer, diyabet, immün yetmezlik vb.)
• Sağlık çalışanları
• Gebeler ve yoğun bakım hastaları

Grip aşısı (kuzey yarım küresi 2024-2025 formülü, A/H1N1, A/H3N2 ve B/Victoria hatlarını içeren) ile COVID aşıları aynı randevuda, farklı kolardan uygulanabiliyor. CDC ve Türk Toraks Derneği önerilerine göre iki aşı arasında ara beklemeye gerek yok.

Etkinlik ve güvenilirlik: "İmmün köprü" yöntemiyle onay

Yeni aşıların klinik çalışmaları tam bitirilmadan onaylanması, grip aşılarındaki yıllık güncelleme modeline benzeyen "immün köprü" (immunobridging) verileriyle gerçekleşti. Yani; güncellenmiş aşıların, hedef varyant (KP.2/JN.1) karşısında yeterli neutralizan antikor seviyesi ürettiği, önceki formülasyondan düşük olmadığı kanıtlandı. Yan etki profili, önceki mRNA aşılarıyla benzer; en yaygınları enjeksiyon yeri ağrısı, yorgunluk ve hafif ateş.

Uzmanlar: "Mevcut aşı hala ağır hastalığı engelliyor"

Enfeksiyon hastalıkları uzmanları, yeni varyantların enfeksiyonlu olsa da, güncellenmiş aşıların hastaneye yatış ve ölüm riskini belirgin şekilde azalttığını vurguluyor. Özellikle son 6-12 ay içinde aşı olunmamış veya enfeksiyon geçirilmemiş riskli bireylerde, yeni sezona girmeden önce güncel formülasyonun yapılması "en etkili koruma stratejisi" olarak tanımlanıyor.