Yemen'de 2026 BM Raporu: Yardım Akışı 'Sistematik Olarak Boğuluyor', 17 Milyon Kişi Doğrudan Tehlikede

Cenevre/Sanaa — Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) dün yayımladığı 2026 Yemen İnsani İhtiyaçlarına Genel Bakış (HNO) ve İnsani Müdahale Planı (HRP) raporları, ülkenin insani krizinin "yeni bir ve çok daha tehlikeli faz"a girdiğini belgeliyor. Rapora göre, 2025 sonu itibarıyla insani yardıma muhtaç kişi sayısı 18,2 milyona ulaşırken, 2026'nın ilk yarısında ciddi gıda güvensizliği (IPC Faz 3 ve üzeri) yaşayan nüfus 17 milyonu buldu; bu rakam nüfusun yarısından fazlasına tekabül ediyor.

Finansman Çöküşü: Bağışlar İhtiyacın Üçte Birini Karşılıyor

Raporun en çarpıcı verisi, küresel bağışçı yorgunluğunun ve bölgedeki diğer krizlerin (Gazze, Sudan, Ukrayna) kaynakları nasıl emdiğini gösteriyor. 2026 HRP'si için talep edilen 4,3 milyar dolarlık fonun, raporun hazırlandığı tarih itibarıyla yalnızca %32'si karşılanabildi. OCHA Yemen Koordinatörü, basın toplantısında "2023 ve 2024'te gördüğümüz düzeylerin altına düştüğümüz bir finansman darbesiyle karşı karşıyayız; bu, sadece program kesintisi değil, tamamen operasyonel bir çöküş riski" ifadelerini kullandı. Dünya Gıda Programı (WFP), bu ay başında kuzeydeki yetim ve legin bakım merkezlerine verilen gıda rantiyonlarını %50 oranında kesmek zorunda kaldığını onayladı.

Erişim Engelleri: 'Bürokrasi Silahı' Olarak Kullanılıyor

Rapor, yardım engellerinin artık sadece güvenlik risklerinden ibaret olmadığını, tarafların (Özellikle Hutiler ve yasal hükümet/STC kontrollü bölgelerde) "bürokratik izin sürecini" bir müzakere aracı ve kontrol mekanizması haline getirdiğini vurguluyor. 2026'nın ilk altı ayında OCHA'ya bildirilen erişim olayı sayısı 1.400'ü aştı; bunların %60'ı "proje onayı/geçiş izni geciktirme veya reddetme" kategorisinde. Hutiler'in 2024 sonundan itibaren getirdiği "Müşavir Komite" direktifi, STC'nin güneyde STEP (Güvenlik ve İstihbarat) onay şartı ise yardım dağıtımını aylarca bloke ediyor. Raporda, bu engellerin "insani alanı askeri ve siyasi hedeflere hizmet ettiren bir strateji" olarak tanımlandığı ifade ediliyor.

Ekonomik Çatlak ve İklim Şoku Krizı Derinleştiriyor

Yardım tıkacığına ek olarak, rapor merkezi bankanın ikiye bölünmesi (Sanaa ve Aden) sonucu ortaya çıkan çift para politikasının ve dolayısıyla maaş ödemelerinin donmasının, kamu hizmetlerinin (sağlık, su, temizlik) neredeyse tamamen çöküşüne yol açtığını kaydediyor. Riyalın değersizleşmesi, ithal gıda fiyatlarını son bir yılda %80 oranında artırdı. Buna 2024-2025 kış ve bahar mevsiminde yaşanan şiddetli sel felaketleri (özellikle Hodeida, Mareb, Teyz ve Hadramut) eklendiğinde; tarım alanlarının %40'ının hasar gördüğü, su kaynaklı hastalıklar (kolera, akut suyuzlu ishal) salgın boyutuna ulaştığı görülüyor. WHO verilerine göre 2026 yılı başından bu yana şüpheli kolera vakası 250 bini aştı.

Korumasız Nüfus: Kadınlar, Çocuklar ve Mayınlar

Raporun "Koruma" bölümü, krizin cinsiyet boyutunu işliyor. Kadınların yardım dağıtım merkezlerine erişiminin "mahram" (yanında erkek akraba bulunma) şartıyla kısıtlandığı, bu nedenle başıboş ailelerin gıda yardımından tamamen kesildiği belgeleniyor. Çocuk işçiliği ve erken evlilik oranlarının, ekonomik çaresizlikle doğrudan ilişkilendirildiği raporlanıyor. Ayrıca, 2022 ateşkesinin sağlamasına rağmen, Maraib, Cevf ve Tayiz hatlarında mayın ve patlamasız mühimmat (UXO) patlamalarında sivil ölümlerin %40'ını çocukların oluşturduğu, mayın temizleme faaliyetlerinin finansman eksikliğiyle durdurulduğu belirtiliyor.

Gelecek Perspektifi: 'Gelişme-İnsan-Barış' Üçgeni Kırık

BM Yemen Özel Elçisi Hans Grundberg'in ofisinden yapılan açıklamada, insani müdahalenin "sonsuza dek sürdürülemeyeceği", krizin kök nedenlerinin (ekonomik 붕괴, otorite çatışması, altyapı yıkımı) sadece bir barış süreciyle çözülebileceği hatırlatıldı. Ancak rapor, mevcut güven güvenliği reformları ve maaş ödeme mekanizması müzakereilerinin donuk kaldığını, bu durumun 2026 son çeyreğinde "kutsal aylarda" bile savaşın yeniden alevlenme riskini taşıdığını işaret ediyor. BM Güvenlik Konseyi'nin önümüzdeki hafta yapacağı periyodik toplantıda, 2026 HRP'si için acil kaynak temini ve erişim garantileri gündemde olacak.